تأثیر فرسایش‌های اجتماعی بر سازگاری زناشویی: مروری نظام‌مند بر رویکردهای نظری و یافته‌های تجربی

Abstract

پژوهش حاضر با هدف واکاوی همه‌جانبه و نظام‌مند تأثیر مؤلفه‌های فرسایش اجتماعی بر سازگاری زناشویی، با تمرکز بر بافتار فرهنگی و اجتماعی جامعه معاصر ایران انجام شده است. سازگاری زناشویی، به عنوان یک سازه پویا و فرآیندی، در دهه‌های اخیر تحت تأثیر تندبادهای ناشی از نوسازی سریع، بحران‌های معیشتی و تغییرات بنیادین در سرمایه‌های اجتماعی قرار گرفته است. روش پژوهش حاضر، مرور نظام‌مند اسناد علمی و یافته‌های تجربی منتشر شده در بازه زمانی دو دهه اخیر است که با رویکرد تحلیل محتوای کیفی و ترکیب نظریه‌های روان‌شناختی-جامعه‌شناختی تدوین گردید. یافته‌های این مرور جامع نشان می‌دهد که فرسایش اجتماعی در سه سطحِ تقلیل سرمایه اجتماعی (اعتماد و حمایت)، آشفتگی‌های اقتصادی (استرس مالی) و نفوذ فضای مجازی (فرسایش توجه)، منجر به تخریب فرآیندهای انطباقی زوجین می‌گردد. نتایج تحلیلِ مدل‌های آسیب‌پذیری-استرس-انطباق و مدل‌های تبادلی نشان داد که فرسایش محیطی از طریق «سرایت استرس» و «تخلیه منابع خودتنظیمی»، کیفیت رابطه را به سمت دلزدگی و گسست هدایت می‌کند. در نهایت، متغیرهای تاب‌آوری سیستمی، معنویت و مقابله دوجانبه به عنوان عوامل تعدیل‌کننده کلیدی شناسایی شدند که می‌توانند اثرات مخرب محیط را خنثی سازند. این مطالعه بر ضرورت گذار از رویکردهای درمانیِ صرفاً فردمحور به سمت مداخلات بافت‌محور و تقویت زیرساخت‌های حمایتی اجتماعی برای صیانت از نهاد خانواده تأکید می‌ورزد.