بررسی اثر باکتری های Azotobacter ، Pseudomonas و Azospirillum بر فرایند تثبیت نیتروژن در گیاه یاس هلندی (ligustrum texanum ) در شرایط گلخانه

Abstract

باکتری‌های محرک رشد گیاه (Plant Growth Promoting Rhizobacteria - PGPR) گروهی از میکروارگانیسم‌های مفید خاکزی هستند که در ناحیه ریزوسفر یا اطراف ریشه زندگی می‌کنند و از طریق مکانیسم‌های مختلف فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی سبب بهبود رشد، عملکرد و مقاومت گیاهان می‌شوند. این باکتری‌ها با کاهش نیاز به نهاده‌های شیمیایی، به حفظ پایداری محیط‌زیست و توسعه کشاورزی پایدار کمک شایانی می‌کنند. تثبیت نیتروژن یکی از فرایندهای مهم در چرخه نیتروژن است که طی آن گاز نیتروژن به آمونیاک، نیترات یا نیتریت تبدیل می شود. با وجود اینکه ۷۸٪ حجم هوا از مولکول نیتروژن تشکیل شده است، منبع مناسبی برای تامین نیتروژن لازم در سنتز ترکیبات آلی به وسیله گیاه نمی باشد. بدین جهت طرح تحقیقاتی در مرکز تحقیقات، آموزش و مشاوره شهرداری منطقه۱۱ با استفاده از سویه های Azotobacter ، Pseudomonas و Azospirillum  از باکتری های تثبیت کننده نیتروژن در قالب طرح آماری کاملا تصادفی با ۴تیمار و۳ تکرار بر روی درختچه یاس هلندی در شرایط گلخانه ای طراحی و اجرا گردید. بمنظور بررسی غلظت نیتروژن تثبیت شده در بستر خاکی و برگ ها، درختچه ها تا ۹۰ روز تحت مطالعه بودند. اندازه گیری نیتروژن نمونه های برگ و خاک به روش کجلدال، محاسبات آماری با استفاده از نرم افزار SAS و آزمون مقایسه میانگین ها با استفاده از روش LSD انجام گرفت.نتایج حاصل از آنالیز آماری داده ها نشان داد مقادیر نیتروژن در بین نمونه های خاک ونیز در بین نمونه های  برگ در سطح 1 درصد اختلاف معنی دار داشته و روند تغییرات نیتروژن در نمونه های خاک کلیه تیمارها با افزایش میزان مایع تلقیح به صورت کاهشی بوده در صورتی که در نمونه های برگ این روند افزایشی می باشد که نشان دهنده تبدیل نیتروژن در خاک به فرم قابل دسترس و افزایش جذب توسط گیاه می باشد. همچنین مقایسات میانگین داده ها نشان داد روند تغییرات نیتروژن کل در نمونه خاکی و نمونه برگی در بین تیمارهای t1 (حاوی 100 میلی لیتر مایع تلقیح) و تیمار t4 (شاهد بدون مایع تلقیح) اختلاف معنی داری وجود ندارد به این معنا که استفاده از مایه تلقیح به میزان 100 میلی لیتر اثر چندانی در جذب نیتروژن در نمونه های برگی نداشته است. در حالی که وجود اختلاف معنی دار بین تیمار t2 (حاوی 200 میلی لیتر مایع تلقیح) و تیمار t3 (حاوی 300 میلی لیتر مایع تلقیح) با شاهد بیانگر تاثیر قابل توجه باکتری های مذکور در فرایند تثبیت و جذب نیتروژن می باشد. همچنین عدم وجود اختلاف معنی دار بین تیمارهای t2 و t3 حاکی از آن است که با افزایش مایه تلقیح از 200 میلی لیتر به 300 میلی لیتر افزایش چندانی در افزایش غلطت نیتروژن برگ نداشته و استفاده از مقادیر بالاتر از 200 میلی لیتر مایه تلقیح صرفه اقتصادی ندارد.