بررسی اثرات بهداشتی و زیست ‌محیطی آب حاوی نیترات

Abstract

دسترسی به آب آشامیدنی سالم برای حفظ سلامت انسان ضروری است، اما آلودگی منابع آب، به‌ویژه با نیترات، در ایران و جهان یکی از چالش‌های جدی به شمار می‌رود. نیترات (NO₃⁻) از منابع طبیعی مانند چرخه نیتروژن و صاعقه، و نیز از منابع انسانی شامل فعالیت‌های کشاورزی، فاضلاب شهری و پساب‌های صنعتی وارد آب می‌شود. این ترکیب به‌راحتی در آب حل شده و از طریق مصرف سبزیجات، گوشت و آب آشامیدنی وارد بدن می‌گردد، جایی که می‌تواند به نیتریت و نیتروزآمین‌های سرطان‌زا تبدیل شود و خطر بروز مت‌هموگلوبینمیا، سرطان‌های گوارشی، اختلالات تیروئیدی و بیماری‌های قلبی را افزایش دهد. در بعد زیست‌محیطی، نیترات موجب یوتروفیکاسیون، کاهش تنوع زیستی و تخریب اکوسیستم‌های آبی می‌شود. در این بررسی مروری، مطالعات مرتبط با موضوع از پایگاه‌های اطلاعاتی Google Scholar، SID و MAGIRAN با استفاده از کلیدواژه‌های «نیترات»، «اثرات بهداشتی»، «اثرات زیست‌محیطی» و «منابع نیترات» به زبان فارسی جستجو و تحلیل شدند. بر اساس یافته‌های استخراج‌شده، پایش مستمر کیفیت آب، مدیریت منابع آلاینده، اصلاح الگوی کشت، استفاده از کودهای زیستی و ارتقای آگاهی عمومی از جمله راهکارهای مؤثر برای کنترل نیترات هستند. این مقاله با هدف بررسی جامع منابع، اثرات بهداشتی و زیست‌محیطی، عوامل تشدیدکننده و روش‌های کاهش نیترات در آب تدوین شده است تا زمینه‌ساز ارتقای سلامت عمومی و پایداری اکوسیستم‌های آبی باشد.