ارزیابی و پایش عوامل زیان آور ترکیبات آلی فرار(BTEX) در کارگاه مرکزی شرکت پالایش نفت بندرعباس

چکیده

زمینه و هدف: ترکیبات آلی فرار گروه BTEX (بنزن، تولوئن، اتیل‌بنزن و زایلن‌ها) از مهم‌ترین آلاینده‌های شیمیایی در صنایع نفتی به شمار می‌روند که مواجهه شغلی با آن‌ها می‌تواند عوارض جدی بر سلامت کارکنان به‌ویژه در سیستم عصبی، تنفسی و خونی ایجاد کند. با توجه به احتمال بالای مواجهه در محیط‌های کاری نیمه‌بسته مانند کارگاه‌های تعمیراتی پالایشگاهی، این مطالعه با هدف ارزیابی و پایش میزان BTEX و بررسی تأثیر آن‌ها بر سلامت کارکنان در کارگاه مرکزی پالایشگاه نفت بندرعباس انجام گرفت. این پژوهش از نوع توصیفی–تحلیلی و به صورت مقطعی در سال 1403 انجام شد. روش کار:  نمونه‌برداری از هوای محیط کار در نقاط مختلف کارگاه مرکزی با استفاده از پمپ‌های فردی و جاذب‌های ذغال فعال طبق روش NIOSH 1501 صورت گرفت. آنالیز نمونه‌ها با دستگاه GC-FID انجام شد. هم‌زمان، اطلاعات مربوط به علائم و شکایات سلامت کارکنان با استفاده از پرسش‌نامه‌های استاندارد و پرونده‌های بهداشت حرفه‌ای گردآوری و تحلیل گردید. یافته ها: نتایج نشان داد که میانگین غلظت بنزن در برخی نقاط از حد مجاز ACGIH   (0.5 ppm)رفته و همبستگی معناداری بین سطوح بالاتر مواجهه با BTEX و بروز علائمی چون سردرد، سرگیجه، خستگی مزمن و تحریکات تنفسی در کارکنان مشاهده شد (p<0.05).  همچنین استفاده نامنظم از تجهیزات حفاظت فردی و ضعف در آموزش ایمنی از جمله عوامل مؤثر در افزایش سطح مواجهه بودند. نتیجه گیری: از بحث حال حاضر می توان نتیجه گرفت مواجهه کارکنان با ترکیبات BTEX در برخی بخش‌های کارگاه مرکزی نگران‌کننده است و نیازمند اقدامات اصلاحی فوری می‌باشد. پیشنهاد می‌شود پایش مستمر آلاینده‌ها، ارتقاء آموزش‌های ایمنی و الزام در استفاده از تجهیزات حفاظت فردی در دستور کار مدیریت قرار گیرد.