تحلیل تئوری انتخاب ویلیام گلسر بر مبنای اصول تربیت اسلامی: مطالعهای با رویکرد تحلیلی-تطبیقی
کلمات کلیدی:
تئوری انتخاب, ویلیام گلسر, تربیت اسلامی, روانشناسی تربیتی, تحلیل تطبیقی, مسئولیتپذیری, نیازهای بنیادین, فطرتچکیده
هدف این پژوهش، تحلیل و ارزیابی «تئوری انتخاب» ویلیام گلسر به عنوان یکی از نظریههای مطرح در روانشناسی تربیتی، بر اساس اصول و مبانی «تربیت اسلامی» است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی و با رویکرد تطبیقی میباشد. دادهها با استفاده از مطالعات کتابخانهای و تحلیل محتوای متون اسلامی (قرآن کریم و روایات معصومین علیهم السلام) و نیز آثار گلسر گردآوری شدهاند. یافتههای تحقیق نشان میدهد که اگرچه تئوری انتخاب در مؤلفههایی مانند «تأکید بر مسئولیتپذیری فرد»، «نفی روانشناسی کنترل بیرونی» و «اهمیت نیاز به عشق و احساس تعلق» با تربیت اسلامی همسو و قابل تطبیق است، اما در مبانی انسانشناختی (مانند تعریف انسان و فطرت)، غایتشناسی (اهداف نهایی تربیت)، تعریف «نیازهای بنیادین» و به ویژه در حوزه «منبع ارزشها و اخلاق» با چالشهای جدی مواجه است. از منظر اسلامی، خودمختاری مطلق در تعیین نیازها و ارزشها که در تئوری انتخاب تبلیغ میشود، بدون هدایت وحیانی و عقل عملیِ متصل به شرع، میتواند به اصالت لذت و نسبیگرایی اخلاقی منجر گردد. این مقاله در نهایت، الگویی اصلاحشده از مفاهیم کلیدی تئوری انتخاب را در چارچوب جهانبینی اسلامی ارائه میدهد تا بتوان از ظرفیتهای عملی این نظریه در محیطهای تربیتی، با حفظ اصالتهای دکترین اسلامی بهره برد.
دانلودها
مراجع
ــ قرآن کریم.
ــ نهج البلاغه.
1. آمدی، ع. (۱۳۶۶)، " غرر الحکم و درر الکلم"، دفتر تبلیغات اسلامی، قم.
2. احمدی، س. و فرجاد، م. و سلیمی، ج. (۱۳۹۵)، "مقایسه تطبیقی تئوری انتخاب ویلیام گلسر با مفاهیم مسئولیتپذیری در اسلام"، فصلنامه روانشناسی اسلامی، ۲(۴)، ۲۵-۵۰.
3. بخاری، م. (۱۴۰۱ق)، " الجامع الصحیح"، دار ابنکثیر، بیروت.
4. پاینده، ا. (مترجم). (۱۳۸۵)، " نهج البلاغه". انتشارات جاویدان، تهران.
5. ترمذی، م. (۱۴۱۹ ق)، "سنن الترمذی"، دار الغرب الاسلامی، بیروت.
6. حر عاملی، م. (۱۴۰۹ق)، "وسائل الشیعة" (۳۰ جلد)، مؤسسه آل البیت، قم.
7. شریعتمداری، ع. (۱۳۹۰)، " اخلاق اسلامی"، انتشارات امیرکبیر، تهران.
8. شریعتمداری، ع. (۱۳۹۰)، " اصول و فلسفه تعلیم و تربیت"، انتشارات امیرکبیر، تهران.
9. طباطبایی، م. (۱۳۹۰)، " المیزان فی تفسیر القرآن"، دفتر انتشارات اسلامی، قم.
10. فائق. (2014)، "جایگاه خلاقیت در تربیت کودک از دیدگاه معصومین (ع)". فلسفه و کودک, 7(2), 47-62.
11. فائق, & رحیمی پور. (2023). ضرورت آمادگی نظامی همگانی بر اساس آیه 60 سوره انفال؛ با محوریت تفاسیر شیعه. فصلنامه نگرش مدیریت راهبردی, 1(3), 114-135.
12. کلینی، م. (۱۴۰۷ق)، " الکافی"، دار الکتب الاسلامیه، تهران.
13. مجتبی فائق, & محمد روشن. (2025, February). «دگماتیسم» اصلیترین نماد جامعه عاری از تفکر در دکترین اسلامی. In Development Engineering Conferences Center Articles Database (Vol. 2, No. 6).
14. مجلسی، م. (۱۴۰۳ق)، "بحار الانوار" (۱۱۰ جلد)، دار احیاء التراث العربی، بیروت.
15. مسلم بن حجاج. (۱۴۱۵ ق)، "صحیح مسلم"، دار ابنحزم، بیروت.
16. مطهری، م. (۱۳۷۵)، " فطرت". انتشارات صدرا، تهران.
17. مطهری، م. (۱۳۷۸)، " تعلیم و تربیت در اسلام". انتشارات صدرا، تهران.
18. مطهری، م. (۱۳۷۸)، "جهانبینی اسلامی"، انتشارات صدرا، تهران.
19. نجفی، م. (۱۳۹۵)، "جواهر الکلام"، مؤسسه نشر اسلامی، قم.
20. نجفی، م. (۱۳۹۵)، "هدف زندگی از منظر اسلام". پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم.
21. نوری، م. (۱۳۸۹)، "مستدرک الوسائل"، مؤسسه آل البیت، قم.
22. نوید, نفیسه, & فائق. (2015). اخلاق اسلامی: اندیشه، گفتار و رفتار در قرآن کریم. رشد آموزش قرآن, 48(12), 58-63.
23. Glasser, W. (1998), “Choice Theory: A New Psychology of Personal Freedom”, New York: Harper Perennial.
24. Glasser, W. (2001), “Counseling with Choice Theory: The New Reality Therapy”, New York: Harper Collins.
25. Wubbolding, R. E. (2011), “Reality Therapy: Theories of Psychotherapy Series”, Washington, DC: American Psychological Association.
