مروری بر کارآمدی مداخلات مبتنی بر واقعیت مجازی (VR) و ابزارهای هوشمند در درمان اختلال استرس پس از تروما (PTSD) ناشی از جنگ و بحران‌های نظامی
کلمات کلیدی:
واقعیت مجازی, اختلال استرس پس از سانحه, جنگ و بحران‌های نظامی, درمان مواجهه‌ای با واقعیت مجازیچکیده
اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) یکی از پیامدهای مهم روان‌شناختی جنگ و بحران‌های نظامی است که می‌تواند عملکرد فردی، خانوادگی و اجتماعی افراد آسیب‌دیده را به‌طور قابل‌توجهی مختل کند. با وجود اثربخشی درمان‌های مبتنی بر شواهد، محدودیت‌هایی مانند دسترسی، هزینه، ترک درمان و دشواری اجرای مواجهه در برخی بیماران، توجه به فناوری‌های نوین سلامت روان را افزایش داده است. پژوهش حاضر با هدف مرور و جمع‌بندی شواهد موجود درباره کارآمدی مداخلات مبتنی بر واقعیت مجازی (VR) و ابزارهای هوشمند در درمان PTSD ناشی از جنگ و بحران‌های نظامی انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، یک مرور نظام‌مند بود که بر اساس اصول PRISMA انجام شد. مطالعات منتشرشده در بازه زمانی 2016 تا 2026 در پایگاه‌های PubMed، ScienceDirect، Web of Science، Scopus، Google Scholar، SID، نورمگز، ISC و سیویلیکا جست‌وجو شدند. از میان 800 رکورد شناسایی‌شده، پس از حذف موارد تکراری، بررسی عنوان و چکیده و اعمال معیارهای ورود و خروج، 10 مطالعه واجد شرایط وارد بررسی نهایی شدند. مطالعات منتخب عمدتاً بر سربازان فعال، نیروهای نظامی سابق و کهنه‌سربازان مبتلا به PTSD مرتبط با جنگ تمرکز داشتند و مداخلاتی شامل درمان مواجهه با واقعیت مجازی، 3MDR، ترکیب VR با تحریک مستقیم فراجمجمه‌ای، بازخورد زیستی مبتنی بر تغییرپذیری ضربان قلب، درمان شناختی ـ رفتاری اینترنتی و درمان مواجهه طولانی‌مدت تحت وب را بررسی کردند. نتایج نشان داد که 8 مطالعه کاهش معنادار یا بالینی علائم PTSD را در حداقل یکی از پیامدهای اصلی گزارش کردند، در حالی که 2 مطالعه کاهش معنادار نمره کلی PTSD را در مقایسه اصلی نشان ندادند. همچنین، در مطالعات مقایسه‌ای، VR در اغلب موارد مؤثر بود، اما برتری قطعی و پایدار آن نسبت به درمان‌های مواجهه‌ای متعارف مشاهده نشد. بر اساس یافته‌ها، VR و برخی ابزارهای هوشمند ظرفیت قابل‌توجهی برای تسهیل، شخصی‌سازی و افزایش دسترسی به درمان PTSD مرتبط با جنگ دارند؛ با این حال، شواهد فعلی بیشتر از کاربرد این فناوری‌ها به‌عنوان ابزار مکمل یا بستری برای ارائه درمان‌های مبتنی بر شواهد حمایت می‌کند و برای تعیین جایگاه دقیق آن‌ها، انجام پژوهش‌های بزرگ‌تر، چندمرکزی و با دوره پیگیری طولانی‌تر ضروری است.
دانلودها
