طراحی شاخص‌های استعدادپروری در ورزش تربیتی ایران با تأکید بر پیوند با ورزش قهرمانی

چکیده

مقدمه: ورزش تربیتی در نظام آموزشی ایران (از پیش‌دبستانی تا دانشگاه) جایگاهی راهبردی در تربیت نسل جوان و کشف استعدادهای ورزشی دارد. با این حال، پژوهش‌ها نشان می‌دهد که در ایران علی‌رغم وجود دروس تربیت بدنی، تأثیر ملموسی از استعدادیابی نظام‌مند و پیوند ورزش تربیتی با ورزش قهرمانی مشاهده نمی‌شود. ضعف کشور در نخبه‌پروری، مقطعی بودن استعدادها و مشکلات گسترده استعدادسوزی، ضرورت طراحی شاخص‌های استعدادیابی در ورزش تربیتی را آشکار می‌سازد. روش‌شناسی: این پژوهش از نظر ماهیت فلسفی، تفسیری و اکتشافی بوده و مبتنی بر نظریه‌پردازی کلاسیک (روش گلازری) می‌باشد. جامعه آماری شامل صاحب‌نظران رشته تربیت ورزشی، اساتید برجسته کشور، مدیران ارشد تربیت بدنی و پیشکسوتان آموزش ورزشی در مدارس و دانشگاه‌ها بود. در بخش اول، با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند و گلوله برفی، ۳۰ نفر از متخصصان برای انجام مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته انتخاب شدند. در بخش دوم، ۱۲ نفر از خبرگان حوزه ورزش تربیتی چک‌لیست‌های تفسیری‑ساختاری را تکمیل کردند. داده‌ها در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل گردید. پایایی ابزار با روش توافق کد (پی اسکات) به میزان ۰/۷۹ تأیید شد. یافته‌ها: نتایج کدگذاری منجر به شناسایی ۴۲ شاخص اولیه استعدادیابی شد که در ۶ گروه اصلی دسته‌بندی گردیدند: (۱) فنی‌گرایی شامل افزایش ساعات درس ورزش برای مستعدین، به‌کارگیری مربیان اختصاصی، برگزاری تمرینات اختصاصی و کلاس‌های توسعه مهارت‌های فردی؛ (۲) نظام‌گراییشامل تشکیل پروفایل جمعیت‌شناختی، طراحی سامانه توسعه و نظارت بر مستعدین، برگزاری مسابقات استعدادهای برتر و اردوهای ورزشی؛ (۳) آموزش‌گراییشامل آموزش سبک زندگی صحیح، مهارت‌های ذهنی و ارتباطی، اصول پهلوانی و آموزش والدین؛ (۴) رویدادگرایی شامل کمک به حضور در رویدادهای بین‌مدرسه‌ای، منطقه‌ای، استانی، المپیادها و میادین بین‌المللی؛ (۵) تجهیزات‌گراییشامل فراهمی امکانات کمک آموزشی استاندارد، زمین‌های استاندارد و البسه مناسب؛ (۶) حمایت‌گرایی شامل بهینه‌سازی اوقات فراغت، مشاوره و هدایت صحیح، رفع ناهنجاری‌های اسکلتی‑عضلانی، جلوگیری از آسیب، تشویق مستعدین از سوی مدرسه و معرفی به باشگاه‌های معتبر. نتیجه‌گیری: پژوهش حاضر موفق به طراحی یک مجموعه جامع شامل ۴۲ شاخص و ۶ مؤلفه اصلی برای استعدادیابی در ورزش تربیتی ایران گردید. این شاخص‌ها می‌توانند به عنوان مبنایی برای ایجاد نظام کشف و پرورش استعداد در مدارس و دانشگاه‌ها قرار گرفته و پل ارتباطی مؤثری بین ورزش تربیتی و ورزش قهرمانی کشور فراهم آورند. پیاده‌سازی این شاخص‌ها توسط سازمان آموزش و پرورش و وزارت ورزش و جوانان می‌تواند مشکلات موجود در زمینه استعدادسوزی و مقطعی بودن استعدادهای ورزشی را به طور چشمگیری کاهش دهد.