بررسی اثر تنوع مصرف انرژی بر شاخص عملکرد محیط زیست در ایران

چکیده

تشدید بحران‌های زیست‌محیطی، افزایش انتشار آلاینده‌ها و آسیب‌پذیری اکوسیستم‌ها در ایران، در کنار وابستگی تاریخی اقتصاد کشور به سوخت‌های فسیلی، ضرورت بازنگری در ساختار مصرف انرژی و ارزیابی پیامدهای آن بر کیفیت محیط‌زیست را بیش‌ازپیش آشکار ساخته است. ازاین‌رو، پژوهش حاضر به تحلیل اثر تنوع مصرف انرژی(معکوس شاخص هرفیندال–هیرشمن) بر شاخص عملکرد محیط‌زیست ایران طی دوره زمانی 1980 تا 2021 می‌پردازد. در این راستا، با استفاده از داده‌های سری زمانی و به‌کارگیری الگوی خود رگرسیونی با وقفه‌های توزیعی (ARDL)، روابط کوتاه‌مدت و بلندمدت میان متغیرهای موردمطالعه برآورد شده است. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد گشایش تجاری و سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی اثر منفی و معناداری بر شاخص عملکرد محیط‌زیست دارند که بیانگر تمرکز این متغیرها بر فعالیت‌های انرژی بر و آلاینده است. همچنین تولید ناخالص داخلی در بلندمدت اثر معناداری ندارد، اما در کوتاه‌مدت با وقفه زمانی موجب بهبود نسبی عملکرد محیط‌زیست می‌شود. افزون بر این، تنوع انرژی در ایران به کاهش شاخص عملکرد محیط‌زیست منجر شده که این امر می‌تواند ناشی از غلبه سوخت‌های فسیلی و محدود بودن توسعه انرژی‌های تجدید پذیر باشد. یافته‌ها بر ضرورت اصلاح راهبردهای انرژی، تجاری و سرمایه‌گذاری با تأکید بر توسعه فناوری‌های پاک و انرژی‌های تجدید پذیر تأکید دارد.