بررسی برنامه ریزی درسی چندفرهنگی بین کشور فنلاند، ایران و ژاپن

چکیده

با گسترش فزاینده جهانی‌شدن و افزایش تنوع فرهنگی در جوامع معاصر، ضرورت بازنگری در نظام‌های آموزشی برای پذیرش تکثر فرهنگی بیش از پیش آشکار شده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقی رویکردهای برنامه‌ریزی درسی چندفرهنگی در سه کشور فنلاند، ایران و ژاپن انجام شد تا ابعاد مختلف این الگوهای آموزشی شناسایی و تحلیل گردند. روش پژوهش در این مطالعه، توصیفی-تحلیلی از نوع تطبیقی است که با استفاده از ابزار فیش‌برداری و تحلیل اسناد بالادستی و پیشینه‌های پژوهشی معتبر صورت گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نظام آموزشی فنلاند با اتخاذ رویکردی غیرمتمرکز و دموکراتیک، موفق شده است تنوع زبانی و فرهنگی را به عنوان یک حق بنیادین در برنامه‌های درسی (به‌ویژه در دوره ابتدایی) نهادینه کند و بر عدالت اجتماعی متمرکز شود. در مقابل، ژاپن از طریق بازنگری‌های مداوم در برنامه‌های درسی خود، به سمت مدل «تفاهم بین‌المللی» و تلفیق هویت ملی با شهروندی جهانی حرکت کرده است تا دانش‌آموزان را برای زیست در جوامع چندفرهنگی توانمند سازد. در مورد ایران، نتایج حاکی از آن است که علی‌رغم غنای قومی و زبانی و وجود الزامات نظری برای توجه به موضوعات چندفرهنگی، ساختار متمرکز برنامه‌ریزی درسی و نگاه یکسان‌نگر در تدوین محتوا، باعث شده است که این مؤلفه‌ها بیشتر در سطح مبانی نظری باقی بماند و در مرحله اجرا با چالش‌هایی مواجه باشد. در نهایت، نتیجه‌گیری پژوهش نشان می‌دهد که تحقق برنامه‌ریزی درسی چندفرهنگی مستلزم تغییر در ساختارهای کلان آموزشی است. برای نظام آموزشی ایران، ضرورت دارد که از الگوهای منعطف در آموزش زبان مادری بهره گرفته شود و بازنگری مستمری در محتوای کتب درسی جهت بازنمایی منصفانه اقوام صورت گیرد. همچنین افزایش اختیارات معلمان در مناطق بومی و توجه به ویژگی‌های اقلیمی و فرهنگی در طراحی آموزشی، از جمله راهکارهای اساسی برای گذار به سمت یک نظام آموزشی تکثرگرا و عادلانه محسوب می‌شود.