بررسی ابعاد کیفی خواب بر اساس سطوح استرس ادراک‌شده در دانشجویان دانشکده علوم پزشکی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت

چکیده

زمینه و هدف: اختلالات خواب به‌عنوان یکی از معضلات مهم در جمعیت دانشجویی به‌ویژه در رشته‌های علوم پزشکی مطرح است که می‌تواند تأثیرات سویی بر سلامت عمومی و عملکرد تحصیلی آنان بر جای گذارد. در این میان، استرس ادراک‌شده به‌عنوان یک عامل روان‌شناختی کلیدی شناخته می‌شود که می‌تواند الگو و کیفیت خواب را تحت تأثیر قرار دهد. مطالعه حاضر با هدف تعیین رابطه بین سطوح استرس ادراک‌شده با پنج بعد انتخابی از کیفیت خواب و ارتباط آن با برخی متغیرهای جمعیت‌شناختی دانشجویان انجام شد. روش‌ کار: این مطالعه به شیوه توصیفی-تحلیلی و از نوع مقطعی بود که در نیمسال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ بر روی ۲۰۰ نفر از دانشجویان دانشکده علوم پزشکی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت به روش غیراحتمالی انجام شد. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسشنامه‌های شاخص کیفیت خواب پیتزبورگ(PSQI)[1]و مقیاس استرس ادراک‌شده کوهن(PSS-14) بود. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار آماری SPSS نسخه ۲۶ و آمار توصیفی (میانگین و انحراف معیار) و آزمون استنباطی کای‌دو در سطح معناداری 05/0 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته‌ها: در مظالعه حاضر نمره کل استرس ادراک‌شده 91/7 ± 98/28 و نمره کل کیفیت خواب 90/2 ± 35/6 به دست آمد. تحلیل داده‌ها حاکی از وجود رابطه‌ای معکوس و معنادار بین سطح استرس با کیفیت ذهنی خواب (001/0P=)، میزان تأخیر در به خواب‌رفتن (043/0P=) و کارایی خواب (0001/0P=) بود. به عبارت دیگر، با افزایش سطح استرس، ابعاد مذکور کیفیت خواب به‌طور محسوسی تضعیف شدند. در مقابل، مدت زمان خواب (351/0P=) و مصرف داروهای خواب‌آور (633/0P= ) ارتباط آماری معناداری با سطوح استرس نشان ندادند.

نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش مؤید آن است که استرس ادراک‌شده پیش‌بین قوی برای اختلال در چندین بعد کیفی خواب در جامعه مورد مطالعه محسوب می‌شود. به‌طور مشخص، تأثیر استرس بر کاهش کارایی خواب و کیفیت ذهنی ادراک‌شده از خواب بارزتر از تأثیر آن بر کمیت فیزیکی خواب (مدت زمان) است. این امر نشان می‌دهد که مکانیسم تأثیر فشار روانی، بیشتر متوجه ساختار و بهره‌وری خواب است تا صرفاً طول مدت آن. همچنین، نقش تعدیل‌کننده عوامل اقتصادی (درآمد) در کیفیت خواب، لزوم توجه به مداخلات چندبعدی را خاطرنشان می‌سازد. بر این اساس، تلفیق برنامه‌های آموزشی مدیریت استرس با تدابیر حمایت اجتماعی-اقتصادی می‌تواند به عنوان یک راهبرد جامع در ارتقای بهداشت خواب این قشر مؤثر واقع شود.