تحلیل تئوری انتخاب ویلیام گلسر بر مبنای اصول تربیت اسلامی: مطالعه‌ای با رویکرد تحلیلی-تطبیقی

چکیده

هدف این پژوهش، تحلیل و ارزیابی «تئوری انتخاب» ویلیام گلسر به عنوان یکی از نظریه‌های مطرح در روانشناسی تربیتی، بر اساس اصول و مبانی «تربیت اسلامی» است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی و با رویکرد تطبیقی می‌باشد. داده‌ها با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای و تحلیل محتوای متون اسلامی (قرآن کریم و روایات معصومین علیهم السلام) و نیز آثار گلسر گردآوری شده‌اند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که اگرچه تئوری انتخاب در مؤلفه‌هایی مانند «تأکید بر مسئولیت‌پذیری فرد»، «نفی روانشناسی کنترل بیرونی» و «اهمیت نیاز به عشق و احساس تعلق» با تربیت اسلامی هم‌سو و قابل تطبیق است، اما در مبانی انسان‌شناختی (مانند تعریف انسان و فطرت)، غایت‌شناسی (اهداف نهایی تربیت)، تعریف «نیازهای بنیادین» و به ویژه در حوزه «منبع ارزش‌ها و اخلاق» با چالش‌های جدی مواجه است. از منظر اسلامی، خودمختاری مطلق در تعیین نیازها و ارزش‌ها که در تئوری انتخاب تبلیغ می‌شود، بدون هدایت وحیانی و عقل عملیِ متصل به شرع، می‌تواند به اصالت لذت و نسبی‌گرایی اخلاقی منجر گردد. این مقاله در نهایت، الگویی اصلاح‌شده از مفاهیم کلیدی تئوری انتخاب را در چارچوب جهان‌بینی اسلامی ارائه می‌دهد تا بتوان از ظرفیت‌های عملی این نظریه در محیط‌های تربیتی، با حفظ اصالت‌های دکترین اسلامی بهره برد.