نگرشی بر کانیسازی زئولیت در منطقه هشتجین واقع در استان اردبیل
Keywords:
زئولیت, استیلبیت, ولکانیک, هشتجینAbstract
منطقۀ مورد مطالعه در جنوب استان اردبیل و در فاصلۀ 20 کیلومتری شمال غرب شهرستان هشتجین واقع شده است. محدودة مورد مطالعه بر اساس تقسيمبندي واحدهاي ساختماني ايران در زون البرز غربی ـ آذربايجان و بر روی کمربند آتشفشاني ترشياری ـ كواترنر واقع شده است. بلورهای زئولیت در منطقۀ مورد مطالعه به رنگ زرد کمرنگ و اغلب با آرایش شعاعی به صورت رگهای و پر کنندۀ فضای خالی به طور پراکنده در داخل سنگ میزبان توفی دگرسان شده تشکیل شدهاند. بر اساس نتایج به دست آمده از آنالیز XRF نمونههای برداشت شده از گدازههای منطقه ترکیب تراکی آندزیتی دارند. توفها در منطقۀ مورد مطالعه به شدت دگرسانی شدهاند و بخش قابل توجهی از آنها با تغییر رنگ حاصل از رسی شدن به صورت لکههای زرد تا قهوهای روشن دیده میشوند. مطالعۀ مقاطع میکروسکوپی تهیه شده از این واحد نشان میدهد فلدسپارها که درشت بلورهای اصلی را تشکیل دادهاند اغلب به صورت بخشی یا کامل به کانیهای رسی، سریسیت و کلسیت تجزیه شدهاند. علاوه بر آنها مقادیری کلریت و کلسیت نیز در در زمینه سنگ تشکیل شده است که عمدتاً حفرات و شکستگیها را پر کردهاند. نتیجۀ آنالیز XRD از زئولیتها نشان دهندۀ کانی استیلبیت به عنوان فاز اصلی همراه با مقادیری کوارتز به عنوان فاز فرعی است. با توجه به نتایج آنالیز EMP نمونههای زئولیتی از نوع کلسیک حاوی سدیم هستند. توسعۀ بلورهای درشت زئولیت نشان دهندۀ تشکیل زئولیتها توسط سیالات گرمابی است. بر اساس شواهد کانی شناسی تصور میشود که محلولهای گرمابی قلیایی بوده و pH در حدود 8-9 و دمایی بین 100-50 درجه سانتیگراد داشتهاند. با توجه به شواهد چنین برداشت میشود که ترکیبات شیشهای سنگهای آتشفشانی به ویژه واحد توفی در کنار تخریب فلدسپارهای پلاژیک توسط سیالات گرمابی مواد لازم برای تشکیل استیلبیت را فراهم کرده و با چرخش در داخل حفرات، شکستگیها و فضاهای باز موجود در واحدهای آتشفشانی در مناطق نزدیک به سطح که دمای پایینتری داشتهاند سبب ترسیب استیلبیت شدهاند.
Downloads
References
1. Xu, R., Wenqin, P., Jihong, Y., Qisheng, H. and Jiesheng, C., 2007. Chemistry of zeolites
and related porous materials: Synthesis and Structure, John Wiley & Sons, 696 p.
2. Scott, M.A., Kathleen, A.C. and Dutta, P.K., 2003. Handbook of zeolite science and
technology, CRC Press, New York, 1204 p.
3. Loiola, A.R., Andrade, J.C.R.A., Sasaki, J.M. and da Silva, L.R.D., 2012. Structural
analysis of zeolite NaA synthesized by a cost-effective hydrothermal method using kaolin
and its use as water softener. Journal of Colloid and Interface Science, v. 367(1), 34–39.
4. Weisenberger, T.B and Selbekk, R.S., 2009. Multi-stage zeolite facies mineralization in
the Hvalfjördur area, Iceland. International Journal of Earth Sciences, v. 98(5), 985–999.
5. Hay, R. and Sheppard, R., 2001. Occurrence of zeolites in sedimentary rocks: An
overview. In: D.L. Bish and D.W. Ming (eds.), Natural Zeolites: Occurence, Properties,
Applications, Reviews in Mineralogy and Geochemistry, 45, Washington, D.C., pp. 217–
234.
6. Langella, A., Cappelletti, P. and de’ Gennaro, R., 2001. Zeolites in closed hydrologic
systems. Reviews in Mineralogy and Geochemistry, v. 45(1), 235–260.
7. Ming, D.W. and Mumpton, F.A., 1989. Zeolites in soils. In: J.B. Dixon and S.B. Weed
(eds), Minerals in Soil environments. Soil Science Society of America, Wisconsin, 873–911.
8. Boles, J.R. and Coombs, D.S., 1977. Zeolite facies alteration of sandstones in the
southland syncline, New Zealand. American Journal of Science, v. 277(8), 982–1012.
9. Neuhoff, P.S., Fridriksson, T. and Arnórsson, S., 1999. Porosity evolution and mineral
paragenesis during low-grade metamorphism of basaltic lavas at Teigarhorn, Eastern
Iceland. American Journal of Science, v. 299(6), 467–501.
10. Walker, G.P.L., 1960. Zeolite zones and dike distribution in relation to the structure of
the basalts of eastern Iceland. The Journal of Geology, v. 68(5), 515–528.
.11 آقانباتي، س.ع. .1383 زمین شناسي ايران. انتشارات سازمان زمین شناسي و اکتشافات معدني کشور.
12. Stocklin, J., 1977. Structural correlation of the Alpine ranges between Iran and central
Asia, Mem. Ser. Society of Geology of France, v. 8, 333–353.
13. Siani, M., Mehrabi, B., Azizi, H., Wilkinson, C.M. and Ganerod, M., 2015.
Geochemistry and geochronology of the volcano-plutonic rocks associated with the Glojeh
epithermal gold mineralization, NW Iran. Open Geosciences, v. 2015(7), 207–222.
14. Castro, A., Aghazadeh, M., Badrzadeh, Z. and Chichorro, M., 2013. Late Eocene–
Oligocene post-collisional monzonitic intrusions from the Alborz magmatic belt, NW Iran.
An example of monzonite magma generation from a metasomatized mantle source. Lithos,
v. 180–181, 109–127.
15. Winchester, J.A., and P.A. Floyd, 1977. Geochemical discrimination of different magma
series and their differentiation products using immobile elements. Chemical Geology, v. 20,
325–343.
.16 شهاب پور، ج. .1380 زمین شناسي اقتصادی. انتشارات دانشگاه شهید با هنر کرمان.
.17 حاج علیلو، ب. .1378 متالوژني ترشیای در البرز باختری - آذربايجان )میانه - سیه رود( با نگرش خاص بر منطقۀ
هشجین. رسالۀ دکترای دانشکدة علوم زمین. دانشگاه شهید بهشتي.
18. Coombs, D.S., A. Alberti, T. Armbruster, G. Artioli, C. Colella, E. Galli, Joel D.
Grice, F. Liebau, J.A. Mandarino, H. Minato, E.H. Nickel, E. Passaglia, D.R. Peacor, S.
Quartieri, R. Rinaldi, M. Ross, R.A. Sheppard, E. Tillmanns, and G. Vezzalini, 1997.
Recommended nomenclature for zeolite minerals: report of the subcommittee on zeolites of
the International Mineralogical Association, Commission on new Minerals and Mineral
names, Canadian Mineralogist, 35(6): 1571–1606.
19. Iijima, A., 1980. Geology of natural zeolites and zeolitic rocks, Pure and Applied
Chemistry, 52: 2115–2130.
20. Ottens, B., R. Schuster, and Z. Benkó, 2022. The Secondary Minerals from the Pillow
Basalt of Salsette-Mumbai, Deccan Volcanic Province, India, Minerals, 444.
21. Kousehlar, M., T.B. Weisenberger, F. Tutti, and M. Mirnejad, 2012. Fluid control on
low-temperature mineral formation in volcanic rocks of Kahrizak, Iran. Geofluids, 12: 295–
311.
22. Gottardi, G., 1989. The genesis of zeolites, European Journal of Mineralogy, 1(4): 479–
488.
23. Reyes, A.G., W.F. Giggenbach, J.M. Saleras, N.D. Salonga, M.C. Vergara, 1993.
Petrology and geochemistry of Alto Peta, a vapor-cored hydrothermal system, Leyte
Province, Philippines. Geothermics, 22: 479–519.
