بررسی اثربخشی یکپارچه‌سازی درمان شناختی-رفتاری با عصب‌روانشناسی بر بهبود کارکردهای شناختی و کاهش علائم روان‌شناختی در نوجوانان مبتلا به اختلالات عصبی-روانی

Abstract

پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی یکپارچه‌سازی درمان شناختی-رفتاری با عصب‌روان‌شناسی بر بهبود کارکردهای شناختی و کاهش علائم روان‌شناختی در نوجوانان مبتلا به اختلالات عصبی-روانی انجام شد. روش پژوهش نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون-پس‌آزمون و گروه کنترل با پیگیری دوماهه بود. جامعه آماری شامل تمامی نوجوانان ۱۲ تا ۱۸ ساله مبتلا به اختلالات عصبی-روانی مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره و کلینیک‌های تخصصی شهر اصفهان در نیمسال اول سال ۱۴۰۵ بود که از میان آن‌ها ۴۰ نوجوان واجد شرایط به‌صورت هدفمند انتخاب و پس از همتاسازی بر اساس سن، جنسیت، نوع تشخیص و بهره هوشی، به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (۲۰ نفر) و کنترل (۲۰ نفر) جایگزین شدند. گروه آزمایش به مدت ۱۶ جلسه ۶۰ تا ۹۰ دقیقه‌ای تحت مداخله یکپارچه درمان شناختی-رفتاری با عصب‌روان‌شناسی قرار گرفت و گروه کنترل تنها درمان‌های معمول را دریافت کرد. ابزارهای گردآوری داده‌ها شامل آزمون عملکرد پیوسته، آزمون حافظه کاری N-back، آزمون مرتب‌سازی کارت‌های ویسکانسین، آزمون استروپ، پرسشنامه خودگزارشی جوانان آشنباخ، مقیاس اضطراب چندبعدی کودکان، مقیاس افسردگی کودکان و مقیاس سنجش ناتوانی کارکردی بود. داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیری و تحلیل واریانس با اندازه‌گیری‌های مکرر تحلیل شد. نتایج نشان داد که پس از کنترل اثر پیش‌آزمون، بین دو گروه در تمامی متغیرهای کارکردهای شناختی شامل توجه پایدار (η² = ۰,۶۸)، حافظه کاری (η² = ۰,۶۴)، انعطاف‌پذیری شناختی (η² = ۰,۶۱) و سرعت پردازش (η² = ۰,۶۶) و همچنین در تمامی متغیرهای علائم روان‌شناختی شامل مشکلات درونی‌سازی (η² = ۰,۷۰)، اضطراب (η² = ۰,۶۷)، افسردگی (η² = ۰,۶۵)و ناتوانی کارکردی (η² = ۰,۶۳) تفاوت معناداری وجود دارد (p < ۰,۰۰۱). نتایج مرحله پیگیری دوماهه نیز حاکی از پایداری اثرات مداخله بود. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که یکپارچه‌سازی درمان شناختی-رفتاری با عصب‌روان‌شناسی رویکردی اثربخش، پایدار و جامع برای بهبود هم‌زمان کارکردهای شناختی و کاهش علائم روان‌شناختی در نوجوانان مبتلا به اختلالات عصبی-روانی است و می‌تواند به‌عنوان یک گزینه درمانی مؤثر در مراکز بالینی و مشاوره‌ای مورد استفاده قرار گیرد.