مشخصه‌یابی فیزیکوشیمیایی و ارزیابی رفتار رهایش عصاره گیاه به‌لیمو (Aloysia citrodora) در نانولیپوزوم‌ها

Abstract

گیاه دارویی به‌لیمو (Aloysia citrodora) سرشار از ترکیبات فعال پلی‌فنولی و فلاونوئیدی است؛ با این حال، حساسیت این ترکیبات به عوامل محیطی، پایداری و زیست‌فراهمی آن‌ها را محدود می‌سازد. استفاده از سامانه‌های نانولیپوزومی می‌تواند ضمن محافظت از ترکیبات زیست‌فعال، زمینه رهایش کنترل‌شده آن‌ها را فراهم آورد. هدف از این مطالعه، تهیه، مشخصه‌یابی فیزیکوشیمیایی و بررسی الگوی رهایش برون‌تنی نانولیپوزوم‌های حاوی عصاره تام به‌لیمو بود.عصاره‌گیری از اندام هوایی گیاه به‌لیمو با اتانول ۹۶ درصد به روش خیساندن (ماسراسیون) انجام و طول موج بیشینه جذب () تعیین شد. نانولیپوزوم‌ها به روش تشکیل فیلم نازک لیپیدی با استفاده از فسفاتیدیل‌کولین سویا، کلسترول و پلی‌اتیلن‌گلیکول (PEG-6000) سنتز شدند و پس از هیدراتاسیون با بافر فسفات، تحت سونیکاسیون پروبی قرار گرفتند. اندازه هیدرودینامیکی ذرات، شاخص پراکندگی (PDI) و پتانسیل زتا با دستگاه پراکندگی دینامیکی نور (DLS) سنجیده شد. درصد بارگذاری و رفتار رهایش عصاره در دو اسیدیته فیزیولوژیک () و اسیدی () در دمای ۳۷ درجه سانتی‌گراد طی بازه زمانی ۱ تا ۷۲ ساعت به روش کیسه دیالیز مورد ارزیابی قرار گرفت.طول موج بیشینه جذب عصاره تام به‌لیمو در ۲۵۲ نانومتر به دست آمد. نانولیپوزوم‌های تهیه‌شده دارای اندازه متوسط ذرات ۸۵ نانومتر، شاخص پراکندگی 0.368 و پتانسیل زتای -8.1 میلی‌ولت بودند. درصد بارگذاری عصاره در نانوذرات ۴۰ درصد تعیین شد. بررسی سینتیک رهایش نشان داد که فرایند خروج عصاره از وزیکول‌ها در هر دو pH دارای رفتار دوفازی (رهایش اولیه و سپس رهایش پیوسته و آهسته) است؛ به‌طوری‌که بیشترین میزان آزادسازی در ساعت ۷ رخ داد و مقدار جذب نوری عصاره رهاشده در

گیاه دارویی به‌لیمو (Aloysia citrodora) سرشار از ترکیبات فعال پلی‌فنولی و فلاونوئیدی است؛ با این حال، حساسیت این ترکیبات به عوامل محیطی، پایداری و زیست‌فراهمی آن‌ها را محدود می‌سازد. استفاده از سامانه‌های نانولیپوزومی می‌تواند ضمن محافظت از ترکیبات زیست‌فعال، زمینه رهایش کنترل‌شده آن‌ها را فراهم آورد. هدف از این مطالعه، تهیه، مشخصه‌یابی فیزیکوشیمیایی و بررسی الگوی رهایش برون‌تنی نانولیپوزوم‌های حاوی عصاره تام به‌لیمو بود.عصاره‌گیری از اندام هوایی گیاه به‌لیمو با اتانول ۹۶ درصد به روش خیساندن (ماسراسیون) انجام و طول موج بیشینه جذب () تعیین شد. نانولیپوزوم‌ها به روش تشکیل فیلم نازک لیپیدی با استفاده از فسفاتیدیل‌کولین سویا، کلسترول و پلی‌اتیلن‌گلیکول (PEG-6000) سنتز شدند و پس از هیدراتاسیون با بافر فسفات، تحت سونیکاسیون پروبی قرار گرفتند. اندازه هیدرودینامیکی ذرات، شاخص پراکندگی (PDI) و پتانسیل زتا با دستگاه پراکندگی دینامیکی نور (DLS) سنجیده شد. درصد بارگذاری و رفتار رهایش عصاره در دو اسیدیته فیزیولوژیک () و اسیدی () در دمای ۳۷ درجه سانتی‌گراد طی بازه زمانی ۱ تا ۷۲ ساعت به روش کیسه دیالیز مورد ارزیابی قرار گرفت.طول موج بیشینه جذب عصاره تام به‌لیمو در ۲۵۲ نانومتر به دست آمد. نانولیپوزوم‌های تهیه‌شده دارای اندازه متوسط ذرات ۸۵ نانومتر، شاخص پراکندگی 0.368 و پتانسیل زتای -8.1 میلی‌ولت بودند. درصد بارگذاری عصاره در نانوذرات ۴۰ درصد تعیین شد. بررسی سینتیک رهایش نشان داد که فرایند خروج عصاره از وزیکول‌ها در هر دو pH دارای رفتار دوفازی (رهایش اولیه و سپس رهایش پیوسته و آهسته) است؛ به‌طوری‌که بیشترین میزان آزادسازی در ساعت ۷ رخ داد و مقدار جذب نوری عصاره رهاشده در (جذب 0.496) بیشتر از محیط اسیدی (جذب 0.423) ثبت گردید.سامانه نانولیپوزومی تهیه‌شده با اندازه زیر ۱۰۰ نانومتر، کارایی مناسبی در نگهداری و آزادسازی تدریجی ترکیبات عصاره به‌لیمو نشان داد. این حامل می‌تواند به‌عنوان بستری مناسب جهت محافظت و انتقال هدفمند عصاره‌های گیاهی در فرمولاسیون‌های دارویی به کار رود.

جذب 0.496) بیشتر از محیط اسیدی (جذب 0.423) ثبت گردید.سامانه نانولیپوزومی تهیه‌شده با اندازه زیر ۱۰۰ نانومتر، کارایی مناسبی در نگهداری و آزادسازی تدریجی ترکیبات عصاره به‌لیمو نشان داد. این حامل می‌تواند به‌عنوان بستری مناسب جهت محافظت و انتقال هدفمند عصاره‌های گیاهی در فرمولاسیون‌های دارویی به کار رود.