چارچوب ارزیابی عوامل کلیدی موفقیت بانکداری دیجیتال در ایران

Abstract

با توجه به رقابتی شدن فزاینده و گذار به نسل چهارم بانکداری، مؤسسات مالی و بانک‌های ایرانی در مسیر پرچالش تحول دیجیتال، با ابهام‌های استراتژیک متعددی، از جمله تخصیص بهینه منابع در زیرساخت‌های نوین روبرو هستند، به گونه‌ای که عدم قطعیت در انتخاب اولویت‌های سرمایه‌گذاری، منجر به افزایش نرخ شکست پروژه‌های فین‌تک در ایران شده است. نبود یک الگوی جامع و بومی برای ارزیابی میزان موفقیت این طرح‌ها، تصمیم‌گیری مدیریتی را مختل کرده و ضرورت ارائه یک چارچوب علمی را آشکار می‌سازد. هدف اصلی این پژوهش، تبیین یک الگوی یکپارچه و سنجش‌پذیر، جهت شناسایی و رتبه‌بندی عوامل کلیدی موفقیت در پیاده‌سازی بانکداری دیجیتال، با تمرکز بر فضای کسب و کار ایران است. در این راستا، از روش مرور نظام‌مند ادبیات، مبتنی بر دستوالعمل پریزما برای غربالگری منابع استفاده شده است. جامعه آماری شامل 110 مقاله معتبر در بازه زمانی 2018 تا 2024 بود، که پس از غربالگری چند مرحله‌ای، 30 سند نهایی انتخاب شدند. داده‌های استخراج شده، با رویکرد تحلیل محتوای کمّی و تکنیک تحلیل فراوانی، مورد پردازش قرار گرفتند تا وزن نسبی هر عامل در موفقیت پروژه تعیین گردد. برای رتبه‌بندی ابعاد نیز، از آزمون ناپارامتری فریدمن استفاده شد. نتایج تحقیقات و یافته‌های آماری، به ارائه یک چارچوب مفهومی پنج بُعدی برای ارزیابی موفقیت بانکداری دیجیتال منجر شد. بُعد اول، «استراتژی و مدیریت»، با بالاترین میانگین رتبه (85/4)، به عنوان اثرگذارترین عامل شناسایی شد. و به ترتیب، ابعاد «امنیت سایبری و مدیریت ریسک»، «مشتری محوری و تجربه کاربری»، «فناوری و زیرساخت» و بُعد «سازمانی و فرهنگی» در اولویت‌های بعدی قرار گرفتند. نتایج، حاکی از آن است که تمرکز صرف بر تکنولوژی، بدون در نظر گرفتن مهندسی مجدد فرآیندها، عامل اصلی انحراف از اهداف مالی است. دستاورد نهایی این مطالعه، ارائه یک نقشه راه ارزیابی عملی وزن دهی شده است، که به عنوان ابزار پشتیبان تصمیم، مدیران بانک‌ها در ایران را برای سنجش وضعیت موجود و تدوین استراتژی‌های بهبود در اولویت‌بندی بودجه‌ریزی پروژه‌های تحول دیجیتال یاری می‌رساند.