و نانوذرات: سیستم‌های نوین ویرایش ژن در درمان عفونت‌های مقاوم CRISPR

Abstract

افزایش گسترده‌ مقاومت آنتی‌بیوتیکی ضرورت توسعه رویکردهای درمانی هدفمند را برجسته کرده است. این مقاله علمی-ترویجی با هدف بررسی نقش نانوذرات به‌عنوان سامانه‌های انتقال برای بهره‌گیری از سیستم‌های ویرایش ژن CRISPR در کنترل عفونت‌های باکتریایی مقاوم، در پایگاه‌های داده PubMed، Scopus و Google Scholar؛ و در بازه زمانی 2014–2026 یک چست و جوی نظام‌مند انجام داد. شواهد نشان می‌دهد که نانوحامل‌های پلیمری (مثلاً مشتقات PEI)، لیپیدی (LNP) و سامانه‌های هیبریدی فاژ–نانو نقش تعیین‌کننده‌ای در محافظت و ارسال اجزای CRISPR (Cas9/Cas13) به باکتری‌های هدف ایفا می‌کنند؛ از جمله حذف ژن‌های مقاومت مانند mecA در MRSA، حذف پلاسمیدهای حامل ژن‌های bla در اشرشیا و کاهش قابل‌توجه تشکیل بیوفیلم در Pseudomonas aeruginosa و Staphylococcus aureus. با وجود پتانسیل بالای نانو-CRISPR برای بازیابی حساسیت نسبت به آنتی‌بیوتیک‌ها و درمان هدفمند، محدودیت‌هایی از جمله ایمنی زیستی، انتقال در محیط‌های پیچیده زیستی، خطرات off-target و کمبود داده‌های بالینی وجود دارد. در نتیجه  نانوحامل‌ها بستر امیدبخشی برای انتقال بالینی CRISPR فراهم می‌آورند اما نیازمند مطالعات پیش‌بالینی و بالینی هدفمند و استانداردسازی فناوری هستند.