ردپای انرژی و آلاینده‌های ناشی از مصرف نهاده‌های شیمیایی در تولید گندم تحت سامانه‌های مختلف خاک‌ورزی در استان البرز

Abstract

افزایش مصرف نهاده‌های شیمیایی و سوخت‌های فسیلی در کشاورزی، از عوامل اصلی تشدید فشار زیست‌محیطی در سامانه‌های تولید غلات است. این پژوهش با هدف بررسی ردپای انرژی و آلاینده‌های ناشی از مصرف نهاده‌ها در کشت گندم تحت دو سامانه خاک‌ورزی مرسوم و حفاظتی در استان البرز انجام شد. داده‌ها از طریق پرسش‌نامه‌ میدانی و مصاحبه با کشاورزان گردآوری و با استفاده از شاخص‌های انرژی و مدل ارزیابی چرخه عمر در نرم‌افزار SimaPro  روش (IMPACT 2002+) مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد سامانه مرسوم به دلیل مصرف بالاتر سوخت دیزل و کود نیتروژن، دارای انرژی ورودی به‌مراتب بیشتر و کارایی انرژی پایین‌تری نسبت به سامانه حفاظتی است. در مقابل، کاهش عملیات خاک‌ورزی و مدیریت بهینه نهاده‌ها در سامانه حفاظتی موجب افزایش بهره‌وری انرژی و کاهش صدمات زیست‌محیطی گردید. اگرچه بر پایه واحد محصول، انتشار گازهای گلخانه‌ای در سامانه حفاظتی اندکی بیشتر بود، اما در شاخص‌های کیفیت اکوسیستم، سلامت انسان و مصرف منابع، عملکرد بهتری نشان داد. یافته‌ها اهمیت توسعه و ترویج سامانه‌های حفاظتی را به‌عنوان راهبردی پایدار برای بهینه‌سازی مصرف انرژی و کنترل آلاینده‌ها در تولید گندم ایران تأیید می‌کند.