ابعاد حقوقی مسئولیت مدنی دولت در سیاست‌های ارزی
Keywords:
سیاست های ارزی , مسئولیت مدنی دولت, قساد اقتصادی, دیوان عدالت اداریAbstract
در سال‌های اخیر، سیاست‌های ارزی دولت ایران، به‌ویژه چندنرخی شدن ارز، تخصیص ارز ترجیحی و مداخلات بانک مرکزی در بازار ارز، تأثیرات عمیقی بر اقتصاد کشور و معیشت مردم گذاشته‌اند. این مقاله با تمرکز بر بررسی ابعاد حقوقی و اقتصادی این سیاست‌ها، ابتدا به شناسایی انواع مداخلات ارزی دولت و شاخص‌های سنجش آن‌ها پرداخته و سپس پیامدهای منفی این سیاست‌ها را بر اقتصاد و گروه‌های اجتماعی مختلف مورد تحلیل قرار می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد که چندنرخی شدن ارز و تخصیص ارز ترجیحی نه تنها به هدف کنترل قیمت‌ها و حمایت از مصرف‌کننده نرسیده، بلکه زمینه‌ساز فساد اقتصادی، رانت، اختلال در تخصیص منابع و تضعیف تولید داخلی شده است. به‌عنوان نمونه، گزارش‌های رسمی نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از ارز ترجیحی صرف واردات کالاهای غیرضروری شده و تولیدکنندگان داخلی به دلیل واردات ارزان‌قیمت و افزایش هزینه‌ها، متحمل زیان‌های جدی شده‌اند. از منظر حقوقی، هرچند قوانین پولی و بانکی کشور و قانون جدید بانک مرکزی، اختیارات گسترده‌ای برای مداخله دولت و بانک مرکزی در بازار ارز قائل شده‌اند، اما این مداخلات باید شفاف، هدفمند و منطبق با اصول قانون اساسی و حقوق عمومی باشند. مقاله نتیجه می‌گیرد که برخی سیاست‌های ارزی دولت، به‌ویژه تخصیص ارز ترجیحی، با اصول شفافیت، عدالت و قانون اساسی در تضاد بوده و زمینه مسئولیت حقوقی دولت را فراهم می‌سازد. در نهایت، راهکارهای حقوقی برای پیگیری و مطالبه خسارات ناشی از سیاست‌های زیان‌بار دولت، از جمله مراجعه به دیوان عدالت اداری و استناد به مسئولیت مدنی دولت، مورد بررسی قرار گرفته و بر ضرورت پاسخ‌گویی دولت در قبال تصمیمات اقتصادی تأکید شده است
Downloads
References
Carmona, C. G. (2012). Judicial review of economic policies: Implications on policy formulation and implementation. SSRN Electronic Journal, 41.
Pedram, M. ( 2024). Legal Regulation of the Currency Exchange Market in Iran: A Hayekian Analysis. Law and Financial Markets Review, 1-24.
Pöso, M., & Spolander, M. (1997). Estimating exchange market pressure and the degree of exchange market intervention for Finland during the floating exchange rate regime. Bank of Finland Discussion Papers.
Sadeghi, E., Ostvar Sangari, K., Shojaiyan, K., & Farokhi, Z. (2023). State Civil Liability Arising from Regulation. Interdisciplinary Studies in Society, Law, and Politics, 89–100.
UNCTAD. (2012). Daimler Financial Services AG v. Argentine Republic. Geneva, Switzerland: UNCTAD Investment Dispute Settlement Navigator.
UNCTAD. (n.d.). LG&E Energy Corp., LG&E Capital Corp., and LG&E International Inc. v. Argentine Republic. Geneva: UNCTAD: Investment Dispute Settlement Navigator.
ایران, ب. م. (1398). نرخ تورم سال 1398 . تهران : بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران .
ایران, م. آ. (1398). نرخ رشد اقتصادی سال 1398. تهران: مرکز آمار ایران.
جلالی , م., حسنوند, م., & میری , ا. ( ۱۳۹۶). تفکیک صلاحیت دیوان عدالت اداری و دادگاه عمومی در دعاوی مسئولیت مدنی علیه دولت . مجله حقوقی دادگستری, ۸۵ تا ۱۱۲.
طالب احمدی , ح., رضایی , ع., & نقوی , ا. (۱۳۹۸). مسئولیت مدنی ناشی از نقض اعتماد به اعلام ها و تصمیمات دولت . فصلنامه مطالعات حقوق عمومی, 26–50.
طباطبایی نسب , ز., & افشاری , ز. (1391). برآورد میزان مداخله مستقیم بانک مرکزی ایران با رویکرد فشار بازار ارز. فصلنامه پژوهش ها و سیاست های اقتصادی, 28.
کشور, د. م. (۱۳۹۹). گزارش تفریغ بودجه سال ۱۳۹۸. تهران: دیوان محاسبات کشور.
مددی , م. (1400). جستار حقوقی – اقتصادی در مسئولیت مدنی دولت در مسئله نرخ ارز ترجیحی. دوفصلنامه «آموزه‌های اقتصاد اسلامی», 275–302 .
مشیری , س., & خطیبی , س. (1391). تحلیل و شناسایی عوامل موثر بر دخالت بانک مرکزی در بازار ارز ایران. فصلنامه علمی_ پژوهشی مطالعات علمی کاربردی در ایران, 61.
مولائی , آ. (۱۳۹۹). موانع و چالش‌های اعمال مسئولیت مدنی دولت در ایران. فصلنامه مطالعات حقوق عمومی, 50.
یاوری , ک., ستاری, ا., & حیدری, ح. (1398). بررسی عوامل مؤثر بر شفافیت سیاست پولی در کشورهای منتخب خاورمیانه. سیاست‌گذاری اقتصادی, 55–76.
