تحلیل آماری روابط بین پارامترهای جوی و رخداد زمین‌لرزه‌های بزرگ در ایران
Keywords:
پیش‌نشانگرهای لرزه‌ای, ناهنجاری‌های سینوپتیکی, تحلیل آماری چندمتغیرهAbstract
ایران، واقع در کمربند لرزه‌خیز آلپ-هیمالیا، در معرض ریسک بالای زمین‌لرزه‌های ویرانگر قرار دارد. با وجود پیشرفت‌های چشمگیر در سامانه‌های مانیتورینگ ژئوفیزیکی، پیش‌بینی کوتاه‌مدت زمین‌لرزه همچنان به عنوان یک چالش علمی مطرح است. این پژوهش با تمرکز بر پیش‌نشانگرهای جوی-تکتونیکی، به تحلیل آماری ناهنجاری‌های پارامترهای سینوپتیکی پیش از رخداد زمین‌لرزه در بازه زمانی ۱۳۹۰–۱۴۰۲ پرداخته است. داده‌های برخی پارامترهای سینوپتیکی از جمله دمای هوا، دمای خاک،درصد رطوبت نسبی و شار گرمای نهان سطحی در بازه زمانی وقوع چند زمین لرزه با بزرگی بیشتر از 6 ریشتر از شبکه ایستگاههای سینوپتیک سازمان هواشناسی ایران و پایگاه داده های NOAA NCEP/NCAR استخراج شد. پردازش داده‌ها با استفاده از آزمون‌های ناپارامتریک من-کندال و ویلکاکسون نشان داد که در بازه ۷±۲ روز پیش از زمین‌لرزه، ناهنجاری‌های معنی‌دار(p-value <0/05) در پارامترهای فوق رخ می‌دهد. به‌طور خاص، افزایش شار گرمای نهان سطحی تا ۳۰٪ نسبت به پایه اقلیمی (CLT) در مناطق گسلی فعال مشاهده شد. همچنین، تحلیل رگرسیون چندمتغیره حاکی از وابستگی شدت ناهنجاری‌ها به عمق کانونی زمین‌لرزه (R²=0/76) و فاصله ایستگاه از گسل (R²=0/68) است. این یافته‌ها همسو با فرضیه مکانیسم انتشار گازهای رادون و تغییرات تنش کرنشی پوسته پیش از زمین‌لرزه است.
Downloads
References
1. Pulinets, S., et al. (2023). LAIC model for earthquake precursors. Journal of Atmospheric
and Solar-Terrestrial Physics, 242, 105999.
2. Dunajecka, M., & Pulinets, S. (2010). Atmospheric and thermal anomalies observed
around the time of earthquakes. Physics and Chemistry of the Earth.
3. Ouzounov, D., et al. (2021). Pre-earthquake processes: Multidisciplinary approach. Wiley.
4. Calais, E., Freed, A., Mattioli, G., Amelung, F., Jonsson, S., Jansma, P., ... & Prépetit, C.
(2010). Transpressional rupture of an unmapped fault during the 2010 Haiti earthquake.
5. Nature Geoscience, *3*(11), 794–799.Eshghi, S., & Zare, M. (2004). Bam (Iran)
earthquake of December 26, 2003: Preliminary reconnaissance report on the performance
of structures. Earthquake Spectra, *20*(S1), S181–S218.
https://doi.org/10.1193/1.1765107
6. Jackson, J., Priestley, K., Allen, M., & Berberian, M. (2006). Active tectonics of the South
Caspian Basin. Geophysical Journal International, *167*(2), 679–697.
https://doi.org/10.1111/j.1365-246X.2006.03045.x
7. Lay, T., Kanamori, H., Ammon, C. J., Nettles, M., Ward, S. N., Aster, R. C., ... & Sipkin,
S. A. (2005). The Great Sumatra-Andaman earthquake of 26 December 2004. Nature,
*434*(7033), 581–587. USGS. (2023). USGS Earthquake Catalog.
8. Pulinets, S., Ouzounov, D., Karelin, A., & Davidenko, D. (2015). Physical mechanism of
the vertical electric field generation over active tectonic faults.
Advances in Space Research, *56*(5), 813–825.
9. Rasaneh, G., et al. (2023). Statistical analysis of relationships between atmospheric
parameters and large earthquake occurrences in Iran [Unpublished conference paper].
Islamic Azad University, Falavarjan Branch.
10. Freund, F. T., Takeuchi, A., & Lau, B. W. (2006). Electric currents streaming out of stressed
igneous rocks – A step towards understanding pre-earthquake low frequency EM emissions.
Physics and Chemistry of the Earth, *31*(4-9), 389–396.
https://doi.org/10.1016/j.pce.2006.02.026
11.Transient Effects in Atmosphere and Ionosphere Before the 2019 Ridgecrest, CA Earthquake.
Remote Sensing, *13*(16), 3139. https://doi.org/10.3390/rs13163139.
12. Ghosh, S., Chakraborty, S., & Mukherjee, S. (2023). Integrated geochemical and atmospheric
anomalies associated with crustal stress accumulation: Implications for earthquake precursor
studies. Journal of Geophysical Research: Solid Earth, *128*(5), e2022JB025619.
