بررسی نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی در انتخاب دورههای سفالگریتوسط هنرآموزان شهر شیراز
Keywords:
سفالگری, سرمایه فرهنگی, سرمایه اجتماعی, ترجیح آموزشیAbstract
زمینه و هدف: سفالگری بهعنوان یکی از شاخصترین هنرهای سنتی، نقش مهمی در حفظ میراث فرهنگی و توسعه خلاقیت ایفا میکند. با این حال، نوع مشارکت افراد در دورههای آموزشی این هنر، متأثر از عوامل گوناگون فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر سرمایه فرهنگی، سرمایه اجتماعی و نگرش فردی بر ترجیح افراد نسبت به شرکت در دورههای کوتاهمدت یا بلندمدت سفالگری در شهر شیراز انجام شد.
روش تحقیق: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی–تحلیلی و از نوع پیمایشی است. جامعه آماری شامل هنرآموزان شرکتکننده در دورههای سفالگری در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ در شیراز بود که حجم آن حدود ۲۵۰ نفر برآورد شد. نمونهگیری با روش ترکیبی (در دسترس و طبقهای نسبی) انجام شد و ۱۵۰ پرسشنامه سالم بهعنوان داده نهایی تحلیل شدند. ابزار گردآوری دادهها، پرسشنامه محققساخته ۴۳ سؤالی بود که روایی آن با نظر متخصصان و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ 0.89 تأیید شد. تحلیل دادهها با استفاده از نرمافزار SPSS و در دو سطح توصیفی و استنباطی (آزمون تی، همبستگی پیرسون و رگرسیون) انجام گرفت.
یافتههای پژوهش: یافتهها نشان دادند که سرمایه فرهنگی در سه سطح (تجسمیافته، عینیتیافته و نهادینهشده) و سرمایه اجتماعی در سه بُعد (خانواده و دوستان، جایگاه اجتماعی هنر، دسترسی به امکانات)، در بین افراد شرکتکننده در دورههای بلندمدت بهطور معناداری بالاتر از گروه دورههای کوتاهمدت بود. همچنین، عامل هزینه نقش مهمی در ترجیح به دورههای کوتاهمدت داشت. در مقابل، نگرش فردی نسبت به سفالگری در میان دو گروه تفاوت معناداری نداشت و با سایر متغیرها نیز همبستگی نشان نداد.
بحث و نتیجهگیری: نتایج نشان میدهد که انتخاب نوع دوره سفالگری بیش از آنکه تابع نگرش فردی باشد، تحت تأثیر سرمایههای فرهنگی و اجتماعی و توان اقتصادی افراد است. بنابراین، برای گسترش مشارکت در دورههای بلندمدت، باید بر تقویت این سرمایهها، کاهش موانع اقتصادی و طراحی دورههای انگیزشی تمرکز شود. این یافتهها میتواند راهگشای سیاستگذاری آموزشی و فرهنگی در حوزه هنرهای سنتی باشد.
Downloads
References
[ ۱ [ یوسف ی، رسول، زار عخلیلی، فتحالله، مقنیپور، مجیدرضا، و غر و یمنجیلی، فریبا. ) ۱۴۰۱ (. تأثیر طبقه و سرمایهها ی اجتماعی و
فرهنگی بر سلایق هنری )مورد مطالعه: شهر شیراز(. جامعهشناسی فرهنگ و هنر، ۴ ( ۱ ،) ۱۴7 - ۱67 .
https://doi.org/10.34785/J016.2022.012
[2] Newman, A., Goulding, A., & Whitehead, C. (2013). How cultural capital, habitus and class influence the responses of older adults to the field of contemporary visual art. Poetics, 41(5), 456–480. https://doi.org/10.1016/j.poetic.2013.07.001
[3] Jin, H., Jiao, S., Ma, X., & Xia, Y. (2024). Cultural capital as a predictor of school success: Evidence and gender differences in Chinese middle schools. Humanities and Social Sciences Communications, 11(1), 1–10. https://www.nature.com/articles/s41599-024-03382-x
[ ۴[ رضایی، محمد، و تشویق، فاطمه. ) ۱۳9۲ (. بازخوانی سنج ههای سرمایۀ فرهنگی. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، ۲ ( ۱ ،) 9 -
.۳۵https://doi.org/10.22059/jisr.2013.36575
[ ۵[ شاکر ی، محسن، پوربافرانی، رضا، و هوش یالسادات، سیدعلیرضا. ) ۱۴۰۱ (. مطالعه اثربخشی آموز شها ی مهارتی؛ مورد مطالعه
کارآموزان زن مراکز فنیوحرف های نائین. مطالعات آموزشی و آموزشگاهی، ۱۱ ( ۴ ،) ۵9۳ - 6۲۰ .
https://pma.cfu.ac.ir/article_2729.html
[ 6[ خال دی، محمد، و رفعتی، محسن. ) ۱۳9۱ (. مقایسه ا ثربخشی آموز شهای فنی و حرفهای رسمی و غیررسمی ب ر اشتغال. مهار تآموز ی ،
. .8۵-7۱ ،)۱(۱https://sid.ir/paper/255970/fa
[ 7[ دمیرچی، یدالله، و وفایی، مریم. ) ۱۳8۴ (. بررسی اثر کوتا همدت و بلندمدت آموزش حل خلاق مسائل بر فرایند مسأل هیابی، حل مسأله
.۱۱9-۱۰۱ ،)۱(۱ و کاربرد را هحل آن. مطالعات برنامه درسی، https://sid.ir/paper/101143/fa
[ 8[ آ لرضا، فاطمه، و خانی قریهگپی، نوش ین. ) ۱۳9۵ (. بررسی تأثیر سرمایه فرهنگی بر شوق خرید محصولات صنایعدستی )مطالعه
مور دی بازار صنای عدستی طرقبه و شاندیز(. دومین همای ش بینالمللی مدیریت، اقتصاد و توسعه، تهران.
https://civilica.com/doc/512058
[9] Jin, H., Ma, X., & Jiao, S. (2022). Cultural capital and its impact on academic achievement: Sustainable development of Chinese high school students. Sustainability, 14(22), 14976. https://doi.org/10.3390/su142214976
[ ۱۰ [ گنجی، محمد، و صنعتکار، احسان. ) ۱۴۰۰ (. عوامل مؤثر بر سرمایه فرهنگی شهروندان شهر کاشان. جامع هپژوهی فرهنگی، ۱۲ ( ۲ ،)
. بازیابیشده از ۱6۳-۱۳۵https://sid.ir/paper/1059917/fa
[11] Wei, Y. (2025). Social class, cultural capital, and public school art education. Journal of Social Theory in Art Education, 44(1), 4. https://doi.org/10.25892/QWYH-PH24
[12] Váradi, J., & Józsa, G. (2023). Factors affecting attendance of and attitudes towards artistic events among primary school children. Social Sciences, 12(7), 404. https://doi.org/10.3390/socsci12070404
[ ۱۳ [ فاتحی، ابوالقاسم، و اخلاصی، ابراهیم. ) ۱۳9۲ (. عوامل مؤثر بر سرما یه اجتماعی )مورد مطالعه: دان شآموزان دختر پی شدانشگا ه ی
.۱8۲-۱۴۵ ،)۱۴(۴ شهر ش یراز(. برنام هریزی رفاه و توسعه اجتماع ی، https://doi.org/10.22054/qjsd.2013.3305
[14] Basov, N. (2018). Socio-material network analysis: A mixed method study of five European artistic collectives. Social Networks, 54, 179–195. https://doi.org/10.1016/j.socnet.2018.02.003
[15] Daykin, N., Mansfield, L., Meads, C., Gray, K., Golding, A., Tomlinson, A., & Victor, C. (2021). The role of social capital in participatory arts for wellbeing: Findings from a qualitative systematic review. Arts & Health, 13(2), 134–157. https://doi.org/10.1080/17533015.2020.1802605
[ ۱6 [ محمو دی حکمت، یعقوب، عارفی، محبوبه، و فتحی واجارگاه، کورش. ) ۱۳98 تربیت منش « (. ارزیابی اثربخشی دوره آموزشی
دوره متوسطه بر اساس مدل کر کپاتریک. تدری سپژوهی ، » هنرجویان فن یوحرف های 7 ( ۲ ،) ۱۴۰ - ۱۱۵ .
https://doi.org/10.34785/J012.2019.621
[ ۱7 [ مقامی، حمیدرض ا. ) ۱۳99 (. ارزشیابی اثربخشی دور ههای مهار تافزایی دانشجویان دانشگاه علامه طباطبا ئی تهران بر اساس مدل
.۲۰۱-۱8۳ ،)۴۱(۱۱ کر کپاتریک. فصلنامه انداز هگیری تر بیتی، https://doi.org/10.22054/jem.2021.60818.2179
[ ۱8 [ حسین زاده، فاطمه، صاحب الزمانی، محم د، نیکنامی, مصطفی و محمد داو دی، امیرحسین. ) ۱۴۰۰ (. شناسایی ابعاد و مؤلفه ه ا ی
اثربخشی دوره ه ای کارور زی دانشگاه فرهنگیان. سبک زندگ ی اسلامی با محوریت سلامت، ۵ ( ۲ ،) ۲۵۴ - ۲6۴ .
https://www.islamiilife.com/article_186872.html
[ ۱9 [ حیدری موسی نارنجی، حس ین، و ح یدری موسی نارنجی، مریم. ) ۱۳9۱ (. تحلیل تأثیر آموز شهای فنی و حرف های بر عملکرد
تخصصی و اثربخشی شغ لهای مهارتی: مطالعه مور دی کارخانجات تولید بدنه خودرو در استان کرمانشاه. مهارتآمو زی، ۱ ( ۲ ،) ۴9 -
.7۳https://sid.ir/paper/255983/fa
[ ۲۰ [ شکرال هپورفراغه، مریم، استوا ری، شهربانو، رخشند هابرقویی، مریم، و شهریا ری، زهرا. ) ۱۴۰۰ (. تأثیر هنر سفالگری بر خلاق ی ت
دان شآموزان ابتدایی. https://civilica.com/doc/1761848
[21] Zhang, W. (2016). Study on pottery-art course teaching in colleges and universities based on regional resource advantage. In 2nd International Conference on Arts, Design and Contemporary Education (pp. 1639–1642). Atlantis Press. https://doi.org/10.2991/icadce-16.2016.405
[ ۲۲ [ صائم یان، مازیار، و احمدوند، ع لیمحمد. ) ۱۴۰۰ (. ارزیابی اثربخشی آموز شهای فنی و حرفها ی با رویکرد پویایی سیستم. دوم ی ن
کنفرانس بی نالمللی چال شها و راهکاره ای نوین در مهندسی صنایع و مد یریت و حسابدا ری، دامغان.
https://civilica.com/doc/1244506
[ ۲۳ [ راودراد، اعظم، و فاضل، عاطفه. ) ۱۳9۴ (. عوامل اجتماعی مؤثر بر تبدیل سفال از "صنعت" به "هنر" در ایران. بازیاب یشده از
https://civilica.com/doc/1636939
[24] Basov, N., Lee, J. S., & Antoniuk, A. (2016). Social networks and construction of culture: A socio-semantic analysis of art groups. In International Workshop on Complex Networks and their Applications (pp. 785–796). Cham: Springer International Publishing. https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-50901-3_62
