پیشبینی اعتیاد به شبکههای اجتماعی از طریق حمایت خانواده و نقش میانجیگری نیازهای اساسی روانشناختی و بهزیستی روانشناختی
Keywords:
اعتیاد به شبکههای اجتماعی, بهزیستی روانشناختی, نیازهای اساسی بنیادین, حمایت خانوادهAbstract
هدف از این پژوهش پیشبینی اعتیاد به شبکههای اجتماعی از طریق حمایت خانواده و نقش میانجیگری نیازهای اساسی روانشناختی و بهزیستی روانشناختی بود. شرکتکنندگان در این پژوهش شامل 358 نفر دانشجوی دانشگاه آزاد یزد بودند که به روش نمونهگیری در دسترس انتخاب شدند. ابزارهای مورد استفاده در این پژوهش عبارت از؛ حمایت اجتماعی خانواده پروسیداتو و هلر (1983)، بهزیستی روانشناختی ریف (1989)، نیازهای روانشناختی گاردیا، دسی و رایان (2000) و اعتیاد به شبکههای اجتماعی مبتنی بر موبایل خواجه احمدی، پولادی و بحرینی (2016) بودند. دادهها با روش مدل یابی معادلات ساختاری با استفاده از نرم افزارهای spss-23 و Amos-23 تحلیل شد. یافتههای پژوهش نشان داد که همه شاخصهای برازندگی در دامنه مورد قبول قرار دارند و مدل مفروض با دادههای گردآوری شده برازش دارد. اثر کل حمایت خانواده بر اعتیاد به شبکههای اجتماعی دانشجویان منفی و معنادار (05/0 > P) بود، همچنین اثر بهزیستی روانشناختی بر اعتیاد شبکههای اجتماعی معنادار (05/0P<) نشد. اثر نیازهای اساسی رواشناختی بر اعتیاد به شبکههای اجتماعی منفی و معنادار (05/0P<) شد و در نهایت میانجیگری بهزستی روانشناختی و نیازهای اساسی روانشناختی بر رابطه بین حمایت خانواده بر اعتیاد به شبکههای اجتماعی معنادار شد. یافتههای این پژوهش، نقش بهزیستی روانشناختی بر نیازهای اساسی بنیادین را در میانجیگری بین حمایت اجتماعی و اعتیاد به شبکههای اجتماعی آشکار میسازد.
Downloads
References
1. رضوی کلیشادی, بی ریا, محمد, موسوی, و سید اصغر. (2023). نقش میانجی حمایت اجتماعی در رابطه بین تجارب آسیبزای دوران کودکی و اعتیاد به اینستاگرام در دانشجویان. نشریه علمی رویش روان شناسی, 12(6), 141-150.
2.ساروخانی, باقر, و حضرتی صومعه. (2021). مدل سازی معادلات ساختاری تاثیر اعتیاد به شبکههای اجتماعی مجازی بر تعارضات زناشویی در خانوادههای تهرانی. تغییرات اجتماعی-فرهنگی, 18(1), 131-158.
3. سمسارزاده, و آیدا. (2020). پیشبینی عملکرد خانواده براساس بهزیستی روانشناختی و آمادگی به اعتیاد به شبکههای اجتماعی. خانواده و بهداشت, 10(1), 134-150.
4. Pekpazar, A., Aydın, G. K., Aydın, U., Beyhan, H., و Arı, E. (2021). Role of instagram addiction on academic performance among Turkish university students: mediating effect of procrastination. Computers and Education Open, 2, 100049.
5. پرچمی خرم محمود, ایمانی سعید, و انصاری داریوش. (2022). پیشبینی بهزیستی روانی براساس نیازهای بنیادین روان شناختی: نقش واسطه ای اعتیاد به شبکههای اجتماعی.
6. Marino, C., Manari, T., Vieno, A., Imperato, C., Spada, M. M., Franceschini, C., و Musetti, A. (2023). Problematic social networking sites use and online social anxiety: The role of attachment, emotion dysregulation and motives. Addictive behaviors, 138, 107572.
7. Sun, Y., و Zhang, Y. (2021). A review of theories and models applied in studies of social media addiction and implications for future research. Addictive behaviors, 114, 106699.
8. Turel, O., Brevers, D., و Bechara, A. (2018). Time distortion when users at-risk for social media addiction engage in nonsocial media tasks. Journal of psychiatric research, 97, 84-88. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2017.11.014
9. زینالی, و زینالی. (2023). مدل اعتیاد به شبکههای اجتماعی: نقش عملکرد خانواده با میانجیگری نیازهای اساسی روانشناختی. پژوهشهای روانشناسی اجتماعی, 12(48), 21-34.
10. بهمنی, پارسا, مکوندی, بهنام, جوهری فرد. (2021). الگوی معادلات ساختاری رفتارهای پرخطر با تنهایی و اعتیاد به شبکههای اجتماعی با میانجیگری فرسودگی تحصیلی در نوجوانان. مدیریت ارتقای سلامت, 10(5), 1-11.
11. A’mir, O., Alzughailat, M., Fattah, O., Zureigat, A., Azab, M., و Jarrd, M. (2024). Analytical study of social networking sites usage and social anxiety among physical education students. International Journal of Public Health Science (IJPHS), 13(1), 385-394.
12. Hou, Y., Xiong, D., Jiang, T., Song, L., و Wang, Q. (2019). Social media addiction: Its impact, mediation, and intervention. Cyberpsychology: Journal of psychosocial research on cyberspace, 13(1), 4. https://doi.org/10.5817/CP2019-1-4.
13. محمدعلیزاده نوبر, مصرآبادی, محمدعلیزاده نوبر, و مشحونی. (2023). بررسی مقایسه ای اعتیاد به شبکههای اجتماعی موبایل و استرس تحصیلی در بین افراد اهمال کار و غیر اهمال کار. دوماهنامه علمی-پژوهشی راهبــردهای آموزش در علوم پزشکی, 15(6), 556-567.
14. عثمانی ابراهیم, سلیمانی اسماعیل, و زینالی شیرین. (2020). بررسی مدل معادلات ساختاری حمایت اجتماعی ادراک شده و رضایت از زندگی با اعتیاد به اینترنت: با نقش واسطه ای سرمایه اجتماعی.
15. شکوری. (2024). مطالعه منابع و عوامل مؤثر بر دریافت حمایت اجتماعی در میان نودانشجویان. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران, 13(2), 221-235.
16. صفری، سعیده، سلیمانیان، علی اکبر، و جاجرمی، محمود. (1400). اثربخشی آموزش ماتریکس درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر کاهش اعتیاد به اینترنت وادراک حمایت اجتماعی خانواده دختران نوجوان در دوران شیوع کرونا. مجله دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی، 13(4 )، 12-20. SID. https://sid.ir/paper/1021863/fa
17. خوشرو رودبارکی, طراوت, قربان پور لفمجانی, و بلند. (2023). رابطهی سرمایه روانشناختی با توانمندی خانواده: نقش میانجی معنای زندگی و حمایت اجتماعی ادراک شده. فصلنامه فرهنگی-تربیتی زنان و خانواده, 18(63), 181-212.
18. شمسایی فرشته, امیرفخرایی آزیتا, و تقی زاده نوشین. (2024). پیشبینی بهزیستی روان شناختی بر اساس حمایت اجتماعی و کارکرد خانواده در بهبودیافتگان بیماری کووید-19.
19. عشورنژاد, کدیور, پروین, حجازی, و نقش. (2019). تحلیل چند سطحی بهزیستی روانشناختی نوجوانها از راه عاملیت فردی، فرهنگ مدرسه و حمایت خانواده. فصلنامه روانشناسی کاربردی, 12(3), 357-374.
20. جوانعلی آذر، پریسا، جعفری، فاطمه، عبدلی کمالی، لیلا، عباس نژاد، سپیده، و حسن زاده، مائده. (1394). بررسی اپیدمیولوژی نقش خانواده در اعتیاد دانشجویان به اینترنت در سطح شهر تبریز. کنفرانس ملی آینده پژوهی، علوم انسانی و توسعه. SID. https://sid.ir/paper/823463/fa
21. مرادیان, صلاح, و عیسی نژاد. (2023). بررسی رابطه حمایت خانواده با پریشانی روانشناختی با واسطه گری انعطافپذیری روانشناختی در دانشآموزان متوسطه در کلاسهای آنلاین. فصلنامه علمی روش ها و مدلهای روانشناختی, 14(51), 97-112.
22. جعفری کادیجانی, معدنی, و نادره. (2024). نقش نگرش مذهبی، حمایت اجتماعی و حالات خلقی در پیشبینی اعتیاد به اینترنت در دانشآموزان مقطع متوسطه. علوم تربیتی از دیدگاه اسلام, 11(23), 155-178.
23. طالقانی نژاد, داوری, لطقی کاشانی, و فرح. (2021). پیشبینی اعتیاد به اینترنت بر اساس حمایت اجتماعی ادراک شده و سبکهای کنار آمدن با استرس و هوش هیجانی دانش آموزان. فصلنامه فن آوری اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی, 11(3), 109-129.
24. معرفت, محمد, و نامدارپور. (2022). گرایش به مواد مخدر بر اساس الگوی مهارتهای ارتباطی و تنظیم هیجانی با میانجیگری نقش حمایتی خانواده. مجله تحقیقات علوم رفتاری, 20(3), 401-410.
25. تویاری, عباداله, بختیارپور, پاشا, و برنا. (2020). مدل یابی رابطه بین حمایت اجتماعی و ذهنآگاهی با بهزیستی روانشناختی با توجه به نقش میانجی ارضای نیازهای اساسی روانشناختی در والدین کودکان استثنایی. فصلنامه علمی روش ها و مدلهای روانشناختی, 10(38), 163-202.
26. Deci, E. L., و Ryan, R. M. (2000). The" what" and" why" of goal pursuits: Human needs and the self determination of behavior. Psychological inquiry, 11(4), 227-268.
27. Ryan, R. M., و Deci, E. L. (2020). Intrinsic and extrinsic motivation from a self-determination theory perspective: Definitions, theory, practices, and future directions. Contemporary Educational Psychology, 61,101860.
28. Novak, C. J., Chang, E. C., Xu, J., Shen, J., Zheng, S., و Wang, Y. (2021). Basic psychological needs and negative affective conditions in Chinese adolescents: Does coping still matter. Personality and Individual Differences, 179, 110889.
29. Auclair-Pilote, J., Lalande, D., Tinawi, S., Feyz, M., و De Guise, E. (2021). Satisfaction of basic psychological needs following a mild traumatic brain injury and relationships with postconcussion symptoms, anxiety, and depression. Disability and rehabilitation, 43 (4), 507-515.
30. Weinstein, N., Khabbaz, F., و Legate, N. (2016). Enhancing need satisfaction to reduce psychological distress in Syrian refugees. Journal of consulting and clinical psychology, 84 (7), 645.
31. Campbell, R., Vansteenkiste, M., Delesie, L., Soenens, B., Tobback, E., Vogelaers, D., et al. (2019). The role of basic psychological need satisfaction, sleep, and mindfulness in the health-related quality of life of people living with HIV. Journal of Health Psychology, 24(4), 535–545.
32. Chen, Y., Gao, Y., Deng, Q., Peng, M. و Gao, F. (2021). The relationship between shyness and mobile phone dependence in middle school students: A moderated mediation model. Psychological Development and Education, 37(1), 46–53.
33. Ni, X., Li, X. و Wang, Y. (2021). The impact of family environment on the life satisfaction among young adults with personality as a mediator. Children and Youth Services Review, 120, 105653.
34. Sela, Y., Zach, M., Amichay-Hamburger, Y., Mishali, M. و Omer, H. (2019). Family environment and problematic internet use among adolescents: The mediating roles of depression and fear of missing out. Computers in Human Behavior, 106, 106226.
35. Unanue, W., Gómez, M. E., Cortez, D., Oyanedel, J. C., و Mendiburo-Seguel, A. (2017). Revisiting the link between job satisfaction and life satisfaction: The role of basic psychological needs. Frontiers in psychology, 8, 680.
36. Garcia, D., Archer, T., Moradi, S., و Andersson-Arntén, A. C. (2012). Exercise frequency, high activation positive affect, and psychological well-being: beyond age, gender, and occupation. Psychology, 3(04), 328. [DOI:10.4236/psych.2012.34047]
37. پورحسین جعفری زهرا, اقدسی محمدتقی, و قیامی راد امیر. (2021). تاثیر ورزش ایروبیک بر نیازهای بنیادین روان شناختی و بهزیستی روان شناختی دختران 12 ساله.
38. ابراهیمی, مارال, فتحی, آیت اله, و شریفی رهنمو. (2021). تعللورزی تحصیلی و بهزیستی روانشناختی نوجوانان دختر براساس میزان اعتیاد اینترنتی. فصلنامه فن آوری اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی, 12(1 (پیاپی45)), 5-22.
39. Kiamarsi, A., و Aryapooran, S. (2015). Prevalence of internet addiction and it relationship with academic procrastination and aggression in students. Journal of school psychology, 4(3), 67-85.
40. Manzari, M. S., Delavarpour, M., & Talepasand, S. (2024). Self-regulation and social networking sites addiction: The mediating role of academic resilience and psychological well-being. Journal of Fundamentals of Mental Health, 26(5).
41. احمدیان, حمزه, جمهری, احدی, فرخی, نورعلی. (2011). تدوین و آزمون مدل ارتباط بین شخصیت، نیازهای روانی و بهزیستی روانشناختی. مجله دست آوردهای روان شناختی, 18(1), 1-18.
42. اژهای, خضریآذر, هیمن, بابایی سنگلجی, محسن, و امانی. (1387). الگوی ساختاری روابط بین حمایت از خودمختاری ادراک شده معلم، نیازهای روان شناختی اساسی، انگیزش درونی و تلاش. فصلنامه پژوهش در سلامت روانشناختی, 2(4), 47-56.
43. پاسبار, و سامری. (2018). رابطه نیازهای اساسی روان شناختی و خود شناسی با سبک ترجیحی تدریس با میانجیگری مهارت تفکر انتقادی در معلمان دوره ابتدایی. فصلنامه علمی پژوهشهای یاددهی و یادگیری دانشگاه آزاد واحد بجنورد, 13(56), 37-60.
44. خواجه احمدی, پولادی, بحرینی, و مسعود. (2017). طراحی و روانسنجی پرسشنامه اعتیاد به شبکههای اجتماعی مبتنی بر موبایل. نشریه روان پرستاری, 4(4), 43-51.
45. طالب زاده, احدی, حسن, صداقت, مستوره, خلعتبری, ... و طاهر. (2024). نقش میانجی حمایت اجتماعی ادراک شده در رابطۀ بین شایستگی اجتماعی با اعتیاد به شبکههای اجتماعی در دانش آموزان. مطالعات روانشناختی, 20(2), 69-82.
46. حیدری, صدیقه. (1402). بررسی نقش میانجی اعتیاد به شبکههای اجتماعی در ارتباط بین حمایت اجتماعی و سازگاری زناشویی زنان شاغل: تمرکز بر میل به فرزندآوری. فصلنامه جمعیت و پیشرفت, 1(1), 161-182.
47. Lin, L., و Chan, H. W. (2020). The associations between happiness motives and well-being in China: The mediating role of psychological need satisfaction and frustration. Frontiers in psychology, 11, 540346.
48. Duradoni, M., Innocenti, F., و Guazzini, A. (2020). Well-being and social media: A systematic review of Bergen addiction scales. Future Internet, 12(2), 24.
49. Ponnusamy, S., Iranmanesh, M., Foroughi, B., و Hyun, S. S. (2020). Drivers and outcomes of Instagram Addiction: Psychological well-being as moderator. Computers in human behavior, 107, 106294.
50. هارون رشیدی همایون, کاظمیان مقدم کبری, و امین شهین. (2022). بررسی رابطه سبکهای والدگری و الگوهای ارتباطی خانواده با وابستگی به شبکههای مجازی: نقش واسطه ای شایستگی اجتماعی.
51. Bandura, A. (2007). Much ado over a faulty conception of perceived self–efficacy grounded in faulty experimentation. Journal of Social and clinical Psychology, 26(6), 641-658.
52. کعب عمیر, نوری, ارشدی, حریزاوی. (2023). رابطه حمایت سرپرست از نیازهای اساسی روانشناختی و ارضای نیازهای روانشناختی با انگیزش شغلی در کارکنان ستادی و عملیاتی شرکت بهرهبردای نفت و گاز مارون. دانش و پژوهش در روان شناسی کاربردی, 24(3), 72-89.
53. نورانیان, و آزادیکتا. (2023). بررسی نقش میانجی نیازهای روانشناختی و احساس کنترل در رابطه حمایت اجتماعی با استرس حاد در بین معلمان متوسطه اول شهر تهران. فصلنامه علمی روش ها و مدلهای روانشناختی, 14(53), 35-48.
54. Martela, F., Lehmus-Sun, A., Parker, P. D., Pessi, A. B., و Ryan, R. M. (2023). Needs and well-being across Europe: Basic psychological needs are closely connected with well-being, meaning, and symptoms of depression in 27 European countries. Social Psychological and Personality Science, 14(5), 501-514.
55. Holzer, J., Lüftenegger, M., Käser, U., Korlat, S., Pelikan, E., Schultze‐Krumbholz, A., ... و Schober, B. (2021). Students' basic needs and well‐being during the COVID‐19 pandemic: A two‐country study of basic psychological need satisfaction, intrinsic learning motivation, positive emotion and the moderating role of self‐regulated learning. International Journal of Psychology, 56(6), 843-852.
56. Šakan, D., Žuljević, D., و Rokvić, N. (2020). The role of basic psychological needs in well-being during the COVID-19 outbreak: A self-determination theory perspective. Frontiers in Public Health, 8, 583181.
57. Neufeld, A., و Malin, G. (2019). Exploring the relationship between medical student basic psychological need satisfaction, resilience, and well-being: a quantitative study. BMC medical education, 19, 1-8.
