فناوری سبز سیال فوق‌بحرانی در آنالیز ترکیبات معطر و زیست‌فعال گیاهان: از تئوری تا کاربردهای نوین

Abstract

استفاده از سیالات فوق‌بحرانی، به‌ویژه دی‌اکسید کربن، در استخراج ترکیبات فرّار گیاهی طی دو دهه اخیر به‌دلیل مزایای مورد انتظار این فرایند، به‌طور قابل‌توجهی افزایش یافته است. استخراج با سیال فوق‌بحرانی (SFE) روشی سریع، گزینشی و مناسب برای آماده‌سازی نمونه پیش از تحلیل ترکیبات موجود در محصولات فرّار حاصل از ماتریس‌های گیاهی است. افزون بر این، SFE یک تکنیک ساده، کم‌هزینه، سریع، کارآمد و تقریباً بدون حلال برای پیش‌تیمار نمونه به شمار می‌رود. این مقاله مروری، بحثی به‌روز و تفصیلی درباره پیشرفت‌ها، شیوه‌ها و کاربردهای SFE در جداسازی اسانس‌ها از ماتریس‌های گیاهی ارائه می‌کند. SFE معمولاً با استفاده از دی‌اکسید کربن خالص یا اصلاح‌شده انجام می‌شود؛ عاملی که جمع‌آوری برون‌خطی عصاره‌ها و نیز اتصال درون‌خطی با سایر روش‌های تحلیلی مانند کروماتوگرافی گازی، مایع و کروماتوگرافی سیال فوق‌بحرانی را تسهیل می‌کند. در این مرور نشان داده شده است که عوامل متعددی بر بازده استخراج اثر می‌گذارند؛ از جمله حلالیت ماده حل‌شونده در سیال، نفوذ درون ماتریس و فرایند جمع‌آوری. در پایان نیز SFE از نظر گزینش‌پذیری، سرعت، پاکیزگی و امکان دستکاری ترکیب عصاره با روش‌های متداول استخراج مقایسه شده است.