مطالعه استخوان‌شناسی استخوان ران (Femur) در خرس قهوه‌ای ایرانی (Ursus arctos) نمونه یافت‌شده در استان ایلام

Abstract

    خرس قهوه‌ای ایران (Ursus arctos) از گوشتخواران بزرگ نواحی کوهستانی غرب کشور، از جمله استان ایلام به شمار می‌رود. در این پژوهش، استخوان ران یک نمونه یافت‌شده در طبیعت ایلام پس از پاک‌سازی و آماده‌سازی اسکلتی مورد بررسی آناتومیک و مورفومتریک قرار گرفت. برای آماده‌سازی، بافت‌های نرم با جوشاندن کنترل‌شده جدا شد و سپس استخوان جهت حذف چربی در حلال آلی قرار گرفت و در مرحله بعد با سفیدسازی شیمیایی بقایای آلی از سطح آن حذف گردید. پس از خشک شدن در دمای محیط، اندازه‌گیری‌ها انجام و مقادیر ثبت شد.

بررسی‌ها نشان داد قطر دیافیز حدود 3.5 سانتی‌متر و قطر سر استخوان ران 2.5 سانتی‌متر است. برجستگی بزرگ حدود 2 سانتی‌متر، برجستگی کوچک نزدیک به 1 سانتی‌متر و عمق ناچ داخل سر ران (Fovea capitis) نیز تقریباً 1 سانتی‌متر اندازه‌گیری شد. ضخامت دیافیز حاکی از توان تحمل وزن قابل توجه در این حیوان است و برجستگی بزرگِ نسبتاً توسعه‌یافته، بیانگر اتصال عضلات قدرتمند ناحیه ران و لگن می‌باشد. ناچ داخل سر ران که محل اتصال رباط سر استخوان ران است، در گونه‌هایی مانند اسب نیز دیده می‌شود و با پایداری مفصل ران ارتباط دارد؛ در خرس قهوه‌ای نیز عمق قابل توجه این ناحیه می‌تواند در افزایش ثبات مفصل و کمک به ایستادن موقت روی اندام‌های خلفی نقش داشته باشد. در مجموع، داده‌های به‌دست‌آمده تصویری از سازگاری استخوان ران با جثه سنگین و شرایط حرکتی این گونه در زیستگاه‌های کوهستانی ارائه می‌دهد و می‌تواند در مطالعات مقایسه‌ای آینده مورد استفاده قرار گیرد.