تأثیر حرکات بدنی و بیان هنری بر تحریک نورون‌های خلاق در کودکان زیر سه سال

Abstract

دوره زیر سه سال به دلیل سرعت بالای سیناپس‌زایی و اوج انعطاف‌پذیری عصبی، حیاتی‌ترین بازه زمانی برای شکل‌گیری ساختارهای مغزی انسان است. از سوی دیگر، ماهیت پیش‌کلامی این دوران سبب شده است که فعالیت‌های ترسیمی کودکان اغلب به عنوان کنش‌هایی تصادفی و فاقد ارزش شناختی قلمداد شوند. پژوهش حاضر با هدف تبیین مکانیسم‌های عصب‌شناختی نقاشی پیش‌کلامی و ارزیابی تأثیر مداخلات حرکتی-هنری بر تحریک نورون‌های خلاق انجام شده است. روش پژوهش حاضر از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون _ پس‌آزمون همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل تمامی کودکان زیر سه سال مهدکودک‌های شهر اورمیه و هنرجویان 3 ساله پژوهشگر به عنوان مربی در سالهای 1395 الی ۱۴۰۵ بود که از میان آن‌ها، ۳۰ کودک به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و به صورت همتاسازی‌شده در دو گروه آزمایش (۱۵ نفر) و کنترل (۱۵ نفر) جای‌دهی شدند. گروه آزمایش به مدت دو ماه تحت مداخلات حسی-حرکتی نوآورانه (شامل پنج تمرین: رنگ ‌جاری‌ها، بافت‌ نقاشی پنهان، رنگ‌های بی‌صدا، آوا_نقاش و حرکات نقاشانه) قرار گرفتند، در حالی که گروه کنترل فعالیت‌های عادی خود را دنبال کردند. ابزار سنجش شامل چک‌ لیست‌های ارزیابی تحلیل کیفی فرآیند نقاشی و فرم‌های استاندارد ثبت تغییرات رفتاری-حرکتی خلاقیت در روان‌شناسی رشد بود. یافته‌های حاصل از تحلیل آماری (آزمون تی مستقل) نشان داد که گروه آزمایش پس از اعمال مداخلات، رشد چشمگیر و معناداری در شاخص‌های خلاقیت پیش‌کلامی شامل سیالی حرکتی، ابتکار در نشانه‌گذاری و بسط حسی داشته است (p < 0.01). از منظر عصب‌شناسی شناختی، این یافته‌ها اثبات می‌کند که کنش‌های ترسیمیِ آمیخته با حرکات آزاد بدنی، از طریق پردازش‌های چندحسی هم‌زمان، به تقویت پایداری سیناپسی در قشر ارتباطی مخ و بیدار ساختن پتانسیل شبکه‌های نورونی خلاق منجر می‌شود.