نقش بازرسان بهداشت در پیشگیری از آلودگی‌های محیط‌زیستی صنایع

Abstract

هدف این پژوهش بررسی نقش بازرسان بهداشت محیط در پیشگیری از آلودگی‌های محیط‌زیستی ناشی از فعالیت‌های صنعتی در ایران بود. مطالعه به‌صورت آمیخته (کمی و کیفی) طی سال‌های ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۳ با مشارکت ۵۶۰ نفر (۳۲۵ بازرس بهداشت محیط، ۱۹۰ مدیر و کارشناس HSE صنایع، ۴۵ استاد و پژوهشگر) در استان‌های صنعتی کشور انجام شد.یافته‌ها نشان داد که بازرسان بهداشت محیط با وجود دانش فنی بالا و تعهد حرفه‌ای، به‌دلیل پنج مانع اصلی تنها ۳۵ تا ۴۰ درصد از ظرفیت واقعی خود را به‌کار گرفته‌اند. بیش از ۹۰ درصد پاسخ‌دهندگان نقش بازرسان را در کنترل پساب صنعتی و کاهش انتشار آلاینده‌های هوا «بسیار مؤثر» ارزیابی کردند، اما ۸۸ درصد کمبود تجهیزات مدرن، ۸۵ درصد فشار سیاسی-اقتصادی صنایع، ۸۲ درصد کمبود نیروی متخصص، ۷۹ درصد ناهماهنگی بین وزارت بهداشت و سازمان حفاظت محیط زیست و ۷۴ درصد ضعف قوانین و جریمه‌ها را مهم‌ترین موانع دانستند. مدل مفهومی پژوهش با قدرت تبیین ۷۸ درصد (R²=0/78) نشان داد که تقویت پنج عامل کلیدی (تجهیزات مدرن، آموزش مداوم، استقلال سازمانی، حمایت قضایی و همکاری بین‌سازمانی) می‌تواند موفقیت بازرسان را به‌طور چشمگیری افزایش دهد و در کمتر از پنج سال، آلودگی صنعتی را تا ۶۵ درصد کاهش دهد. در نهایت، پژوهش شش پیشنهاد عملی ارائه کرد: تأسیس سازمان مستقل بازرسی، اختصاص ۲ درصد بودجه وزارت بهداشت به بازرسان، اجباری کردن پایش آنلاین تا ۱۴۰۶، افزایش جریمه به حداقل ۱ درصد گردش مالی شرکت متخلف، ایجاد واحد ویژه قضایی و راه‌اندازی سامانه گزارش‌دهی مردمی. نتیجه‌گیری تأکید دارد که تقویت بازرسان بهداشت محیط، سودآورترین و سریع‌ترین راه برای دستیابی به صنعت سبز و سلامت پایدار در ایران است.