واکاوی ژئوشیمیایی رفتار باطله‌های سولفیدی در کانسارهای پورفیری مس ایران: مطالعه موردی معادن سونگون و میدوک

Abstract

پدیده زهاب اسیدی معدن (AMD) از مهم‌ترین چالش‌های ژئومحیطی در استخراج ذخایر سولفیدی است و ارزیابی پتانسیل اسیدزایی باطله‌ها نقش کلیدی در مدیریت پایدار معادن دارد. در این پژوهش، رفتار ژئوشیمیایی باطله‌های دو معدن پورفیری مس سونگون و میدوک با رویکردی تطبیقی و بر پایه روش استاندارد Acid-Base Accounting (ABA) مورد بررسی قرار گرفت. بدین منظور، ۲۰ نمونه نماینده (۸ نمونه از سونگون و ۱۲ نمونه از میدوک) مطابق با استانداردISO 18283  نمونه‌برداری شد. تعیین گوگرد کل به روش احتراق (LECO) و ظرفیت خنثی‌سازی (NP) به روش Modified Sobek  انجام و شاخص‌های NNP و NPR مطابق دستورالعمل‌های MEND و GARD Guide محاسبه گردید. یافته‌ها نشان داد که معدن سونگون با غلبه فازهای کربناتی و مقادیر مثبت NNP در ۸۷٪ نمونه‌ها، عمدتاً دارای رفتار خنثی‌کننده است؛ در حالی که تمامی نمونه‌های معدن میدوک با مقادیر منفی NNP، نسبت NPR کمتر از یک و pH اسیدی، در گروه «کاملاً اسیدزا (PAG) »طبقه‌بندی شدند. اختلاف چشمگیر نتایج، ناشی از تضاد میان محتوای سولفیدی غلیظ در میدوک و پتانسیل خنثی‌سازی ذاتی در سونگون است. این مطالعه نشان می دهد که معدن میدوک نیازمند استراتژی‌های مدیریتی فعال و بلندمدت جهت مهار اسیدزایی است، در حالی که در سونگون اقدامات موضعی کفایت می‌کند. این پژوهش به‌عنوان نخستین مقایسه نظام‌مند این دو قطب مسی، مبنایی علمی برای کاهش ریسک‌های زیست‌محیطی معادن ایران فراهم می‌آورد.