فناوری نانو در غذاهای کاربردی و انتقال موثر زیست فعال

Abstract

در دهه ‌های اخیر، فناوری نانو به‌ عنوان یکی از نوآورانه ‌ترین دستاورد های علمی، تأثیری شگرف بر علوم غذایی و به ‌ویژه در طراحی و توسعه‌ی غذا های کاربردی بر جای گذاشته است. استفاده از نانو ذرات در صنایع غذایی نه تنها منجر به بهبود پایداری، رهایش کنترل‌ شده و افزایش زیست ‌دسترسی ترکیبات زیست ‌فعال مانند آنتی‌ اکسیدان ‌ها، ویتامین‌ ها و پروبیوتیک ‌ها شده، بلکه افق ‌های جدیدی در افزایش ایمنی و ماندگاری مواد غذایی گشوده است. در این مقاله مروری، ابتدا به مبانی سنتز، طبقه‌ بندی و ویژگی‌ های فیزیکو شیمیایی نانوذرات پرداخته شده و انواع ساختارهای نانومتری با کاربردهای گوناگون در سیستم‌ های زیستی معرفی می ‌شوند. سپس کاربرد ویژه‌ی نانوذرات اکسید روی[1] در علوم زیستی، ازجمله خاصیت ضد ‌میکروبی، آنتی‌اکسیدانی و نقش آن‌ها در بهبود کیفیت محصولات غذایی بررسی می‌گردد. در ادامه، فناوری بسته ‌بندی ‌های نانویی و هوشمند به‌ عنوان رویکردی نوین برای افزایش ماندگاری و ایمنی مواد غذایی مورد تحلیل قرار گرفته است. همچنین، اهمیت نانو فناوری در ارتقای سلامت مواد غذایی و نقش کلیدی آن در بهبود انتقال و بقای پروبیوتیک ‌ها در محیط گوارشی تبیین شده است. در پایان، به پیامدهای احتمالی مواجهه انسان و محیط ‌زیست با نانو ذرات، سمیت احتمالی، راهکارهای مدیریت خطر و چشم ‌انداز های آینده‌ی این فناوری پرداخته می ‌شود. به‌ طور کلی، نانو فناوری به‌ عنوان پلی میان علم مواد و علوم تغذیه، نقشی تعیین‌ کننده در نسل آینده‌ی غذا های فراسودمند و ایمن ایفا می‌کند.

مواد و روش کار : این مطالعه از نوع مروری غیر نظام‌مند بوده و جست و جو از طریق پایگاه اطلاعاتی world cat ، web of sience  ، Google scholar با کلید واژه های Nanotechnology in food science ، Food packaging ، Nanostructures and their applications در سال های (۲۰۰۶ تا ۲۰۲۵) و همچنین با محوریت قرار دادن کتاب مرجع Nanotechnology and funtional foods (نوشته شده در سال ۲۰۲۵ میلادی) انجام شده است. تعداد مقالات مربوطه در این حوزه بسیار محدود بوده و در گردآوری این مطالعه از شش عنوان مقاله به همراه  رفرنس کتاب مذکور استفاده به عمل آمده است.